Lokalt frå Numedal

Fyrste bloggen i 2012

2012-02-06T12:34:00.000-08:00

Endeleg har eg fått logga meg inn på bloggen min att :) Den vart oppretta på den gamle gmail-adressa mi, som vart "kapra" av hakk-karar (Laga eit nytt ord?) frå både Canada og Afrika for vel 1 år sia!

Det er mange intertessante tema å skriva om, - så me får sjå -- Kunne tenkt meg ein bloggmal som var lettare å bruka, bl.a. til innlegging av bilder og redigering av tekst. - Forslag??

Kva skal eg så velgja å skriva om fyrst?

Gaupejakta, som alt er avslutta i Numedal etter 3 dagar, med 3 felte dyr av ei (tvilsamt) halvert kvote på 2? Bilde frå Lp. http://laagendalsposten.no/nyheter/tre-gauper-felt-1.6750823

Dei 2 siste datt omtrent samtidig i Flesberg og Nore! Da får vel eks-leder i naturvernforbundet, "miljøvernminister" Heidi Sørensen "vatn på Solheim-mylla"? I Lp idag skriv ho kvifor ho må overprøva det lokalorganet ho sjøl har sett til å forvalta rovdyrstamma!!

Gamle eplesortar, der eg var så heldig å få bli med hagelaget i bygda til Gjennestad gartnerskule, for å lære poding. Me hadde med podekvistar av bl.a. Gvams-eplur, og vil gje 4 småapaler til bygdetunet. Fekk forresten ein podekvist av "Signe Tillisch" av ei Skiens-jente. Me hadde eit slikt epletre i hagen vår da eg var liten. Sjå meir om dette eplet og andre på nett, med bilde av Signe frå omtala: http://www.skogoglandskap.no/Artsbeskrivelser/signetillisch

Så var det kunstmålar Jacob Gløersen, som eg har fortalt om i bloggen før. Eg vart ringt opp av slektningar no etter nyttår, og har fått mange interessante opplysingar om han. Skal forresten ha foredrag om han i Flesberg og Rollag Rotary neste veke. I år er det 100 år sia han døydde, så kanskje burde det vori skrivi om han i eit kunst-tidskrift eller liknande?

Den andre kunstmålen eg har bruka mykje tid på det siste året, er vår eigen Anstein Risteigen. Det har vori ei interessant reise å setja seg inn i alt materialet me fant etter han, da me skulle arrangera utstilling om han på Rollag bygdetun i sommar! Eg skal halda foredrag nr 6 om han på årsmøtet i Rollag historielag i slutten av månaden. Bildet frå foredraget mitt på bygdetunet har eg lånt frå Lp.

Så har me frå i sommar vorti med i "Stabbursnatt" med alt det spennande som skjer der. 2 besøk i sommar, frå Nederland/Barcelona og eit nygift par frå ei øy i Hellas! -med fantastisk attendemelding :) På "Grühne Woche" no nyleg var Olav og Svein, og fortalte om det me driv med, med kjempegod respons. Det var laga ei egen fotobok for anledningen, og her viser landbruksministeren og Olav fram tunet og stabburet vårt i Nordli!

Andre ting eg gjerne kunne fortelja om er "Feleseminaret" på hytta til Sverre ved Risør i haust, eller meir om knivar, der denne Heimesida frå Sverige viser mange av auksjons-knivane i Norden (og ebay) dei siste 5 åra, med pris: http://www.cultur.nu/knivar/index.shtml

Sist helg var eg med på kretsmeisterskapet i lag-bridge i Flesberg, 2.runde i 4.divisjon. Det gikk ganske bra laurdag med Jan Terje og meg, og enda betre søndag med fast makker Harald, trass i tredje siste plass for Flesberg III . For dei interesserte, finns resultata på nett - http://nbfdata.bridge.no/Turnering/default.asp?Fil=BBK4div11 Under "spillestensil" kan ein sjå resultatet av kvart spel, med namnet på spelarane ved å peka på lagnummeret (Me er lag 6).

Var det meir da? Jau, alle turane saman med Hilde og Kjell i Trillemarka/Rollagsfjell for å vera med å vise fram alle kulturminnene som finns i dette store området. Eg var med som kjentmann lengst i sør, og høgdepunktet var nok dei 2 dagane me var i Fjøslien, med alle hus, tufter, jorder, røyser, steinmurar og -gardar, vegar og masse meir som fanns der! Med god hjelp av "Fjøsli-boka" fant me meir enn nokon kunne tru, og no er snart rapporten til Hilde ferdig :)

Det blir heilt sikkert eit flott dokument, som til gangs slår fast at dette ikkje er den "urskogen" som naturfantastane" lenge prøvde å bløffa styresmaktene med. Nei, her har folk levd og budd, og nytta kvar ein kvadratmeter for å overleva! Bildet har Hilde teki i Nedre Fjøslien, og vist på http://www.facebook.com/pages/Opplev-Sigdal-og-Trillemarka/138465729567277?ref=ts.

Så dette vart ein blogg utan eigne bilder! Men dei kan eg bruka seinare.

Admiralen

2011-09-11T13:06:00.000-07:00

I aprilbloggen min viste eg eit bilde av ein fevrill (sommarfugl på Rollag-dialekt), som eg kalla den finaste sommarfuglen me har. No er eg meir usikker, etter å ha møtt "admiralen" fleire gongar i sommar! Kan ikkje hugse å ha sett den tidlegare, for hadde eg det, burde eg ha hugsa han! Fantastisk flott å sjå på!

I sommar flaksa det mange eksemplar i grannehagen til Marte på Abildsø! Dei heldt til på blomane til ei mynte-plante, ei av våre krydderplanter.

Idag fekk Mona besøk medan ho kvilte med avisa i solskinnet, i husveggen. Admiralen satt i lange tider på foten hennar - og heldt sin søndags-siesta der, i stoisk ro! Han brydde seg i alle fall ikkje særleg om kompaktkameraet mitt, som berre var 10-20 cm unna på det næraste.

For eit par dagar sia, hadde eg maken eksemplar på besøk på foten min, medan eg var på ei hytte utanfor Risør! Altså: Reine invasjonen!!

Admiralen, som heiter Vanessa Atlanta på latin, er sommargjest her hjå oss. Dei overvintrar i Sør-Europa, i Pyrineene mellom Spania og Frankrike, og kjem hit om våren, legg egga sine her - og døyr. Larvene lever av nesleblad, og etter klekking flyg dei sørover til varmare land for vinteren. Dei lever altså berre i eitt hektisk år, og gledar oss med dei fantastiske fargene sine!

Knivstand, utlodding og gamle knivar

2011-08-15T15:50:00.000-07:00

Sist laurdag, den 13.august, var årets Vegglidag. Rollag knivlag hadde som vanleg "stand" på hjørnet bak bakeriet, ned mot scena og jernbanen. Dessverre kolliderte det med knivdagane på Elverum - nær sagt som vanleg :(

Og som vanleg hadde me utlodding av ein kniv laga av ein av medlemene i laget. Etter å ha sleppi unna dei tidlegare 4-5 åra, var det no min tur til å laga kniven. Etter skaden på venstrehanda før påske, av gjerdesaga, hadde eg neppe fått til noko kniv, om den ikkje alt hadde vori halvferdig. Fyrste gong me seldte lodd på kniven, var på "knivdagen" på Rollag bygdetun midt i juli. Sia var loddboka hjå "Stasjonsfruene" på Rollag stasjon , og salget vart avslutta på Vegglidagen. Vinnar av kniven vart Birgit Teksle Eriksrud!

I vår kjøpte eg 3 knivar på nettauksjon. Dei er veldig ulike, som ein ser på fotoet til høgre. Alle er nokså grovt laga. Den øvre er den kniven der kniv og slire er best tilpassa, men mønsteret på holkane er nokså grovt og enkelt gjort. Kniven kan vera halling, eller kan vera gjort av kven som helst, kanskje av taterfolket?

På dei to nedre knivane, er det dårlegare tilpassing mellom kniv og slire. Den med skori treslir sit alt for høgt i slira etter min smak, omtrent slik Nils Deildok ville ha dei (2/3-del av skaftet over slirekanten). Treskuren er svært djup og nokså grovt gjort, men med sikker skjæring og originalt mønster. Holkane, som alle er små eller smale, er sikkert graverte med originale mønster. Det same er sideskinnene på slira, som "manglar midtbelte. Sideskinnene er derfor festa med mange naglar, jamnt fordelt og tilpassa gravyren.

Så til den tredje kniven, som er den mest spennande! Den er laga av bein, og kniven har alt for kort og unøyaktig skaft i forhold til slira. Men graveringa av holkane er flott arbeid, med masse fine detaljar. På leiting etter gamle knivar med holkar med liknande mønster, kom eg over ein svært interessant kniv avbilda på s.131 i "Norsk knivbok" av Øystein Kostveit. Denne kniven har holkar laga av Eivind G Tveiten, graverte av Lars O Griffenfelt i 1922. Ekstra interessant er det at Kleppo-brørne og Aasmund Hovden studerte graveringa på denne kniven fleire gongar, på den tida dei for alvor starta med knivarbeid!

Kassereren i knivlaget vårt hadde med seg dei to finaste knivane til Elverum sist helg, og der fekk me bekrefta at graveringa på beinkniven i hovudsak var gjort av Griffenfelt. Kniven er dermed ein tidleg representant for stasknivtradisjonen i Telemark! Dette gjer kniven svært interessant! Når vi studerer kniven nærare, f.eks. på kollasjen over, ser vi at knivmakeren har bruka same "fleirtanna" gravørstikkel både som nerver i bladmønsteret på holkane, som fyll på botnflatene på doppskoen og til radialstrekar på toppen av toppholken på sjølve kniven!

Det er fleire likheiter på dei to knivane med fine graveringar, trass i den store forskjellen:

Oppå toppen av toppholken på knivane, har dei eit ganske likt og svært sjeldant mønster. Begge har graverte "snippar" som er nokså vanleg, men derifrå og ut til kanten går er det gravert tett i tett med radiale strekar som fyller resten av flata. På beinkniven er dette utført med ein stikkel med fleire eggar svært tett saman. Den er og bruka som utfylling av blanke flater, bl.a. på doppskoen.
Ein annan likhet, som er ganske sjeldan å sjå, er at øvre holken på begge slirene er bøgd innover, slik at sølvet dekker heile slirekanten. Kanskje er desse likheitane tilfeldige, men det er lov å undra seg!

Dataproblemer og vårstemning.

2011-04-03T13:28:00.000-07:00

Data kan vera både eit fantastisk hjelpemiddel og ei plage! Ved nyttårstider tok datavirus innersvingen på meg, og sia vart det masse problemer, både med epostar og adgang til bloggen. Enden vart ei ny datamaskin (på tide likevel) og ny epostadresse: lid.narve@gmail.com Men alt dette er gløymt når våren er i anmarsj, og fuglesangen kjem igang. Meisane har haldi på lenge alt - kjøttmeisen med si velkjende ti-ti-tuu, ti-ti-tuu, og dei siste dagane bjørkefinken med sin langtrekte lokkelyd. Og idag såg eg den fyrste fevrillen i vår. Egentleg var det to, ein liten som eg ikkje kom i nærleiken av - og så denne flotte "sørgekåpa" som sette seg ned i sola nordpå jordet! Vår aller vakraste sommarfugl var veldig tidleg ute! Håpar han greier seg i vårværet! Litt om gamle knivar: På Kongsbergmarken var det som vanleg masse knivfolk samla. Sjølv var eg berre innom onsdag, men fekk likevel sjå litt av kvart av knivstell. Her eit par frå Flesberg: Fyrst ein fin bunadkniv laga på Ranvik. Eg trudde det måtte vera Hellik som var knivmakaren, for det var han som laga dei aller fleste knivane derifrå. Men eigaren meinte det skulle vera faren som hadde gjort denne kniven?! Eg har berre hørt om Hellik og brørne Niri og Ola som knivmakarar frå Ranvik, så dette må me undersøka meir om. Så er den fine gamle tvislira, som og er frå ein gard i Flesberg. Knivane manglar, og bildet er heller dårleg. Eg kunne derfor ønska meg betre tid og fleire bilder av både denne slira og av Ranvik-kniven. Til slutt litt om planene for utstillinga på bygdetunet til sommaren. Me skal stilla ut bilder av Anstein Risteigen, vår lokale kunstmålar. Utstillinga av originalbilder blir to laurdagar: 25.juni og 31.juli. I mellomtida blir tekstar og kopi av bildene hengande oppe for alle som kjem innom og vil sjå. Me er igang med registrering og fotografering av dei måleria me kjenner til. Her er fotokunnige frå Flesberg igang med fotografering, medan Bygdetunets Venner noterer ned alle data om bildene.

Fint besøk i tunet på Nordli!

2010-12-09T16:35:00.000-08:00

Me har stadig besøk av ei rådyrmor med to bukkekje i tunet. Dei står i husveggen og et roseknuppar, eller grev etter epler under snøen. Tørre bringebærblad smakar visst godt og.

Kjea er nesten like store som mora, og runde og fine i pelsen.

Midt i tunet tok bukkane plutseleg rennafart og small isammen med pannebraskane, akkurat som geitungar og lam ofte gjer. Fekk dessverre ikkje filma det, men duverden så moro det var å sjå på!

Gaupa har vori nordpå jordet her 2 veker på rad, og da såg det ut til at rådyra stakk ned i bygda. Gauper tok fleire rådyr rundt her i fjor vinter! Truleg var det 2 gauper i følgje denne gongen, etter spora ned på jordet frå grendevegen å døma.

Har teki mange bilder av rådyra med det nye kompaktkameraet mitt. Og dei fleste bildene står eg inne i stugu og tek ut gjennom glaset :) Kanskje legg eg ut fleire på Picasa internettalbum.

Gjetargutane på Løkmyra

2010-11-10T13:22:00.000-08:00

Der Fjøslibekken renn ned på det flate lendet nedom Fjøslien heiter det Løken, som betyr ein bekk som slyngar seg fram i flatt lende. Mykje av lendet her var før myr, og namnet er da naturleg nok Løkmyra. Litt lenger ned passerar bilvegen til Nybu over ei lita bru, før bekken kastar seg dei siste metrane ned ein foss ned i Øgnevatnet. Mykje av Løkmyra vart grøfta og planta til med skog på 1960-70-talet.

Våren og sommaren 1893 er kunstmålaren Jacob Gløersen på eit studieopphald i Paris. Han trivs ikkje i Paris, og skriv til sin gode ven Gerhard Munthe: "Her er ækkelt.... Jeg vil forsøge at lægge mig til Skogen etsteds - iaar". Og det gjer han. Han reiser heimatt til Norge - og Fjøslien, og målar dette bildet, som han kallar "Gjetergutter"!

Bestefar Narve H Lid, f.Fjøslien, skriv om dette i "Fjøsliboka"(Ola Kvisle mfl: I ring om Fjøslia): "Ein somardag med gråver og regn kom Gløersen og vilde få meg med. Han hadde da «tufta» eit maleri nede på Løkmyran. Ola Aasberg og eg skulde vera «modell» som gjætslegutar. (O.Aa. var gjætar i Fjøslia den somaren). Vi heldt oss under ei svær lurvegran inni ein haug i myra. Ola stod innått granleggen med ein sekk over aksler og rygg til varning mot regnet. Eg satt på ei høg granrot og hadde ei velbrukt oljetrøye som regnverje. Framfor oss hadde vi ein bra varme og laut verja oss mot røyken. Buskapen hamna - rogjengde i regnet - nordover dei lange myrane. I bakgrunnen regntung dis over lendet som stig mot Gudbrandsæterfjellet. Dette maleriet fekk Gløersen 800 kr for. Det var mange pengar i dei tider.”

Dette bildet dukka opp i ein katalog på Bergen Billedgalleri for mange år sidan, med denne beskrivelsen: “To gutter ved et bål under et grantre. Myrlendt terreng. Lett skodde.” "Gave fra banksjef C.J.Ege, 1907." Altså same bildet! Dette måtte me sjå! Etter skriftleg søknad fekk me bli med, inn gjennom fleire stengde dører, til eit arkiv der det hekk masse verdifull kunst - og det flottaste av alle etter vårt syn - bildet med bestefar på - 110 x 91 cm stort.

Seinare har bildet komi fram i dagslys; Siste gong eg såg det var i 2003, da det hang utstilt saman med m.a. "Kampen for tilværelsen" av Chr.Krogh, i lysverksbygget i Bergen, som da var det nye maleriutstillingslokalet i byen.

Gløersen blir buande i Fjøslien heile vinteren, og målar no fleire av dei mest kjende billeda sine. Både «Gjetergutter», «Tømmerkjørere» og «Vinter» er med på Haustutstillinga året etter.

Venen Elling Holst skriv om ei reise frå Kongsberg gjennom Lyngdal til Sigdal i”Den norske turistforenings Årbok” i 1896: ”Fra Lindteigen tog vi indover vildmarken, holdt uden synderlig bestemt sti paa nordsiden af den langstrakte eg Teksle, hvorfra der skal være ypperlig udsigt, i retning af Øinevandene, hvor den øverste af de to fjeldgaarde Fjøslien ligger og lyser lang vei.” Etter eit par timar kjem han fram til Fjøslien. ”Da jeg kom ind, kjendte jeg mig igjen, jeg kjendte baade stuen og folkene. Gløersen har boet der og malt altsammen. Det har hængt i forskjellige udgaver paa høstudstillingerne, og skogen i vinterdragt hænger i Nationalgalleriet”.

Bufjell, Rausteinvarden, Himmelspeildokka og Saltblekklia.

2010-10-28T12:19:00.000-07:00

Finns det ei mykje gamlare historie enn den me idag kjenner til, her inni nærområdet vårt i Trillemarka - Rollagsfjell naturreservat? Ein kan sloss om namn, men namnet på verneområdet har vorti Trillemarka, sjølv om den opprinnelege Trillemarka ligg i Nedre Eggedal. - Og namnet er bra nok! Området "mitt" som eg no vil fortelja om, er rundt 20 km lenger sør (sør i Numedal er som kjent øst på kartet!), men godt inne i verneområdet lell!

Eg snakkar om Bufjell, som var heimsetra til Nord-Bjørge, der mor mi voks opp. Her setra mor i ungdomen , og her kom far på frieri (sjå bildet). Over vollen gikk den gamle ferdselsvegen mellom Rollag og Sigdal via Fjøslien, og her vart eg kløvja på hesteryggen "tørkesommaren 47" på veg til langsetra Nybu ved Øgnevatn. Dette har eg vorti fortalt. Det fyrste eg hugsar herifrå, var ein skitur i Påska "snøvinteren 50-51". Det var skirenn på Bufjellvollen, og skiløypa gikk over taket på eit av seterhusa! Utatt liane satt eg på stavane, i ei løype ned den bratte setervegen til bygds.

For 2-3 år sia oppdaga eg ei djup grop på Bufjellvollen, tydeleg opparbeidd av folk. Denne har eg aldri høyrt nokon snakka om. Under kulturminneregistreringane her i sommar vart gropa tolka som "Dyregrav". Interessant! Da kjem spørsmåla: Når er den laga? Kven laga ho? Budde dei her? Ingen hadde vel dyregrav langt av lei, utan å vera der? Historia her må i tilfelle vera mykje eldre enn seterdrifta! I tillegg viser det seg at staden er veldig typisk for eldre busetting: Ei solvendt li med god jord ut mot ein tange ut mot Bufjellvatnet. Kanskje er det meir å finna om ein leitar? Dette er spennande!

Rett på nordsida (=vest) er Fagerliåsen med "St Olavs nakkehøl" (sjå bloggen min 4.okt.2008), og Rausteinvarden, som med sine 897 moh er den høgaste toppen i området. Stadnavn med "rau(d)" i, har som regel med jern å gjera. Sjå til dømes bloggen til Randi under http://mormors-skrivebordchable.blogspot.com/2008/11/eg-sit-ved-raustein-navnet-kjem-t-jern.html Noko jernforekomst her har eg aldri hørt om, men ein skal aldri si aldri -! Kanskje meir forsking kan fortelja oss om ei omfattande historie frå eldre tider?

Namn er fasinerande: I stigen rett nord for Rausteinvarden ligg Himmelspeildokka, ei lita moltemyr med ein vassdipil i. Og nord for Søgje, som er namnet på dæla mellom Bufjell og Svartetjønn, har me Himmelsynnatten. Alle toppane rundt er høgare, men utsikten herifrå er likevel god, både til Veggli og Tekslehogget. I lia nordafor, opp frå setervollen på Bufjell, var det bra beite for bølingen om kvelden. Lia heiter Saltblekklia. Forskarar har funni ut at vassplanter har mykje høgare saltinnhald enn andre. Dette visste dei gamle - og elgen, som du ofte ser står uti vatnet og et! Derfor vart fleire av plantene våre knytta til våtmark, i gamal tid kalla "Saltblekkje" her i dalen. Det gjeld blant anna bukkeblad og mjødurt, utan at eg har greidd å finna nokon av dei i denne lia. Lia er nok alt for attgrodd med skog for desse plantene no. Namnet finns andre stader og, i Flesberg ligg Saltblekktjønn nord for Fleksåsen, omtrent på deilet mellom Evju og Kjølset.

Segn og sannhetar frå Tjønnsetertjønn

2010-10-06T13:17:00.000-07:00

I heitaste striden om freding av kjempeområdet Trillemarka-Rollagsfjell, kravde me rundt 150 grunneigarane at kulturminnene i området fyrst måtte registreras, for å visa kor aktivt forfedrane våre har bruka området! Trua vår var at ”ansvarlege myndighetar” da ville skjøna at "urskog"-begrepet som naturvernforbundet bruka på skogen her var total skivebom? Men til inga nytte, dette ville dei ikkje kosta! No, etterat vernet er innført, er det likevel pengar, og registreringar er komne igang. Ikkje det grann for tidleg -!

Eg har vori med som kjentmann eit par dagar. Det er masse å visa fram, både av tidlegare verksemd og av stadnavn, som ofte fortel noko om bruken. Til dømes Kastet, ei steinrøys langs setervegen østafor Tjønnsetertjønn. Som gutunge hugsar eg så vel far sa at me måtte plukke med oss kvar vår stein, og kaste den på denne røysa når me gikk forbi. Kvifor det?
Frå ei skuleinnsamling av stadnavn i 1930-åra finns fleire segn, blant anna om dette kastet: "På den staden som heiter Kaste, er det sagt at ein mann som drog høy frå setra, sette seg ned for å kvile. Så sovna han og fraus i hel. Når folk gjeng forbi så kastar dei gjerne ein stein bortpå. Solein er det no ei heil røys her."

No finns det fleire segn om kvifor denne røysa er her; - at dette var kvileplass ein gong dei bar eit lik heim frå setra - eller at ei jente eingong skal ha fått eit dødfødt barn her. Ja, dei kan alle vera sanne nok - kven veit? I alle fall var dette ein naturleg kvileplass når dei drog heim høy frå setrane på kjelke, for her var dei akkurat ferdige med dei lengste motbakkane. På bildet til høgre ser ein Øgnevatn i bakgrunnen.

Navnet Tjønnsetertjønn er og litt rart, for her er inga seter som nokon kjenner til. Men i ei gamal segn fortel bestefar om at Bjørkesett, ei heimseter til Nord-Bjørge, vart ”utlagt” (nedlagt) fordi det spøkte så her. Så skriv han til slutt:
”Elles er det nok fleire setrar her som er blitt utlagt nokonær av same grunn som Bjørkesett. Gamlevollane – litt vest for Minneskleiv - setrar under Skarpmoen, og Kjønnsetra i den gamle Hov, Bergan og Nessameiga, der vegen til Langsetrane og østmorkine går over – vart det på begge stader så brysamt og uhuglegt å vera at setrane vart utlagt.” Så forklaringa på navnet er grei nok. Gamlevollsetra har heller ingen visst kor var, før skogforskarar for få år sia fant tuftene.
Sjå http://www.skogoglandskap.no/filearchive/storaunet_et_al_aktuelt_5_05.pdf

At det har vori seter her, er ikkje så rart, for her er gode vekstvilkår. I ein artikkel i det lokalhistoriske tidsskriftet ”Under Norefjell” i 1985, står det at ”Det i mange år lå en kjempestokk under et tekke ute ved Warhus på Modum... - Vi lar Engebret Hiåsen fortelle: ”Je veit`kje akkurat året, men de måtte vel vøri fyst i tjueåra. Grana vart høggi oppi Tjønnseterskoroa i Røllageige, rett vest for Øgnevatna ved den gamle seterveigen te Berjanroa i Røllag. De e` frå `n Kal Bjørnsen je har detta. Kal Bjørnsen va mann som høgg `o, han og n` Sigvart..... Han Kal og n`Sigvart hadde høggi ein heil dag på denne buska, så `o va stor, ser `u...”

Ved utløpsoset på Kjønnseterkjønn ligg Kjøytehaugen. Navnet fortel at har det liggi ei kjøyte her - ei enkel skogskoie bygd av trevirke og jord, omtrent som ei same-gamme. Som regel kan ein sjå restar av ei pipe o.l, men her har eg ikkje funni noko, sjølv om eg har leita. Gunvald Bergan fortel at han hugsar far min og onkel Niri låg her og hogg tømmer. Kanskje låg dei da i kjøyta her, slik dei gjorde i 1930-åra i kjøyta heimom Svartetjønn, da dei låg der og hogg tømmer? Slik ser restane/pisten etter den ut.

På nordsia, omtrent midt på Tjønnsetertjønn, møtes to gamle setervegar. Stigen frå Bergan møter den stigen me gikk med sauer heimante, om Torsrudsaga og Gamlesett. Setervegen vår opp Tjønnseterlia var bratt og vanskeleg å finna. Ein gong me kom der, dreiv Ola Skuggerud (Våsedokk) og grov ny veg opp lia med spade og grev. Kanskje var det for tømmerkjøring, eller det berre var for å ha betre seterveg, - ikkje veit eg. Men resultatet vart bra!

Dette vart ein blogg med meir tekst enn vanleg, men når eg fyrst var i gang så... :)

Navnefest og "ut på tur".

2010-10-03T11:43:00.000-07:00

Ja, så har me feira Aune! Med det moderne alternativet til gammaldags kjørkjedåp - Navnedag. Og hovudpersonen sjølv er ikkje oppteken av formalitetane, men det naturlege midtpunktet denne dagen! Spesielt med 2 ferske tennar og syster Viil sin "Pippi Langstrømpe-parykk":)

Det har skjedd lite på bloggen i sommar, men eg har vori med på ein masse som kunne vori fortalt om. Men noko er privat og mindre egna for nettet, og kompaktkameraet mitt svikta, og med det bildene. No har eg kjøpt nytt Lumix-kamera som virkar svært bra - berre eg får lært alle innstillingane -! Har hatt det med på Vestlandstur i historielaget (http://mormor-tanker.blogspot.com/2010/08/tirsdag.html) og på jakt/fisketuren på Hardangervidda, med masse flotte bilder. På Irlandsturen i sommar med nysamanslutta Flesberg skogeigarlag (tidlegare Flesberg, Svene og Lyngdal) sleit eg med det gamle, men resultatet vart brukbart lell.

På Vidda hadde me fantastiske dagar i høst, med all slags vær - snøvær den eine dagen, og klarvær og vindstille den neste. Og meir reinsdyr enn eg har sett på lenge, den eine flokken større enn den andre, og masse flotte bukkar! Og fisket gikk som aldri før. Reine eventyret :) Her er reinsflokken under Elsjøhovda som nesten kom på skotthald, men som vanleg gikk dyra så tett at det var uråd å skyta - og storbukkane midt i flokken! Jammen fekk eg 3 dyr lell - ein kvar dag eg jakta - .

Så eit par "smakebetar" frå høsten på Vidda: "Slakt i solnedgang" og "Kokken med den raude fisken".

På`n igjen.

2010-07-18T14:11:00.000-07:00

Forts.frå sist:
Og namnet på veslegutten blei Aune!

Etter ein hard runde med lungebetennelse i Påska, er han no reine storsjarmøren! Men han må inhalera fuktig damp med medisin 2 gongar om dagen - inntil vidare. Men eg skal si me følte oss ganske hjelpeslause på langfredag, da den vesle skrotten på vel ein månad berre surkla i brystet, og slim og fanteri stengte for all morsmjølka. Så tusen takk til doktoren og Drammen sjukehus som handla så raskt ein helgekveld!
No har me hatt besøk av både han og syster Viil ei veke, og det er fantastisk å berre vera bestefar ;) Viil fekk forresten sin fyrste fisk i dammen like ved kraftverksinntaket, og den smaka visst utruleg godt!

Etter ei vekes Irlandstur med bortimot 50 skogeigarar frå Flesberg, har eg denne veka forberedt ei utstilling på Bygdetunet om kunstmålaren Jacob Gløersen. Det dukka opp eit bilde frå Ulvik, måla i 1898, som eg ikkje har sett før. Ellers hadde eg 4 originalmaleri, eit par reproduksjonar og nokre kopiar, dei aller fleste måla her i bygda.
Under utstillinga på laurdagen orienterte eg rundt 50 interesserte tilhøyrarar om Gløersen sitt liv og virke her i Rollag. Det har vori mykje arbeid med utstillinga, men du verden kor moro det er når du får så god respons!
Bildet her viser ein skimakar på Ulvik i 1903, med ein liten medhjelpar ved sida (truleg Ola Ulvik som da var 8 år). Like over nyttår 1903 sender Gløersen brev frå Ulvik til Gerhard og Sigrun Munthe, der han skriv:
”Jeg faar foreløpig ogsaa nok at gjøre inde forresten, for om 14 Dage maa jeg selvfølgelig holde op igjen i den Stuen, hvor jeg skulde male Snedker. For da kommer der en Lægdekjærring naturligvis. Ja, hvad kan ikke Fanden finde paa? Men jeg skal vel bli færdig her engang.”

Attende til Irlandsturen, ein fantastisk tur med flott opplegg, både fagleg, sosialt og kulturelt. Sitkagranbestand på under 90 år, med enkelttre over 50 meter høgde på vel 13 kubikkmeter, og med 120 kubikk på målet, er ganske imponerande! Og Dublin kan anbefalas, med botanisk hage med kjempestore redwoodtre, massevis av pubar med irsk musikk, riverdansprogram og verdens største ølbryggeri Guinnes. Sjølv var eg innom både vikingmuseum og nasjonalmuseet, og i det siste var det blant masse anna interessant utstilt mange-tusenår gamle knivar med lærslirer - pynta med fine mønster.

Kosegvil :)

2010-03-01T15:57:00.000-08:00

Endeleg kom veslegutten som me har venta så på :) - omtrent på gebursdagen (skuddårsdagen) til tante Viil på Hawaii! Her er fyrste møte med syster Viil, fotografert av pappa.

Skal tru kva slags framtid du vil møta? Største forandringa har du vel alt opplevd, å koma i frå den trygge magen til mamma og ut i den stooore verden! Me gledar kan i alle fall over at du no har komi, velskapt og fin, og at alt gikk bra.

Og så var det namnet da.....?

Knivhandlarar og knivarrangement.

2010-02-18T09:41:00.000-08:00

I bloggen sin den 15.februar fortel Per Thoresen om at ein av veteranane blandt knivhandlarane nettopp er død, Bjarne Delbekk.

Sjå http://kniver.blogspot.com/

Med sitt karakteristiske skjegg, og blide og utadvendte væremåte, var Bjarne lett å koma i kontakt med. Med god kunnskap om knivar, og ivrig for ein handel, fekk han mange vener i miljøet.

Her, under låveskuten på Rollag bygdetun sommaren 2006, studerar eg knivar saman med Bjarne Delbekk og sittande nærast kameraet Leif Tangen frå Sigdal.

Som nystifta knivlag, hadde me eit sommararrangement med knivutstilling og demonstrasjon av knivarbeid inne i låven på Rollag bygdetun.
I smia hadde me besøk frå Rukkedalen. Edvin Flesvik, født og oppvaksen i Vikugrend ovanfor Rødberg, viste oss smiing av knivblad.

Det var sendt melding til Knivbladet og til lokalaviser i aust og vest. Ein telemarking og eit par sigdølingar var alt som møtte av knivfolk - og Bjarne Delbekk! Han var ute på ein av knivturnèane sine, via Numedal og vidare til Valdres. Og som alltid vart det knivprat. Og ein liten handel vart det visst.

Ja, dette var nokre år attende, med ein knivinteressert Bjarne Delbekk i sentrum, slik mange av oss vil minnast han!

Skifest for Haiti!

2010-02-15T16:06:00.000-08:00

Forrige helg skjedde det noko viktig her i grenda. Systrene Lill og Viel ba inn til skifest til inntekt for jordskjelv-ofra på Haiti. Flott at nokon bryr seg :)
Og arrangementet var vellykka! Her var det litt av kvart å velgja i: Det var kjørt opp rundløype rundt Skuggerudjordene med natursti-spørsmål, me kunne hoppe på spretthopp eller kjøre kuleløype - og kjøpa oss vaflar og kaffi eller varm saft - til sjølvvalgt pris! I det heile - eit flott tiltak - som gjerne kan bli tradisjon!!

Her frå Andletsbokje (Facebook) til Lill Skuggerud: "Me har hatt 75 !!!!!! gjester i Skuggerud i dag :) REDD BARNA fekk 9457,50 kr til ungan på Haiti !!!! ein utrule fin dag :D Takk til alle som kom!!!! TAKK til Haldis for egg, Gry for kake og parkeringsplass, Grete S med mjøl, Joker med kaffe og krus, pappa for brøyting og mamma for god hjelp, Lerum med saft og syltetøy, Color Line og Gjensidige med premier."
Og her bilde av arrangørane på Facebook: http://www.facebook.com/profile.php?id=577845776&ref=nf#!/photo.php?pid=30573104&id=1107253204

Les om hjelp til Haiti her: http://www.reddbarna.no/default.asp?V_ITEM_ID=24615

Ps. Dette innlegget vart forsinka. Kameraet mitt har vori borte nokre dagar, så no fyrst har eg bildene til bloggen.

Gaupejakta er alt over i Numedal!

2010-02-08T00:37:00.001-08:00

Ja, detta gikk omtrent som venta - eller kanskje enda litt raskare. Igår kom meldinga om at gaupejakta i Numedal var over for i vinter, med fyllt kvote på 3 dyr.

Nytt iår er at det er godt organiserte jaktlag i alle 3 kommunane, som har fått ei gaupe kvar! Og det har vori jakt på gaupe ein eller anna plass i dalen kvar einaste dag etter at jakta starta, altså har det vori mange dyr å jakta på! Truleg er det fortsatt slik at det blir født mange fleire gaupeungar til våren enn dei 3 som er felt - så stamma veks fortsatt ukontrollert vidare!

Her er eit bilde frå Facebook, og eit blogginnlegg om felt hangaupe i Nore fyrste jaktdagen, ved Lindtveit på østsia av Norefjorden: http://hjortefot.blogspot.com/search?updated-min=2010-01-01T00%3A00%3A00-08%3A00&updated-max=2011-01-01T00%3A00%3A00-08%3A00&max-results=1

Her er eit kort samandrag av det eg har fått med meg av jakta dei neste dagane:
Same dagen og begge dei to neste dagane vart det jakta på 1 eller 2 gauper ved Koppargarden, på vestsia av dalen på begge sidene av kommunegrensa mellom Nore og Rollag. Her hadde gaupa(ene) forsynt seg med 2 hjortar!! - med eit par dagars mellomrom. Nesten utruleg at det går an, sjølv om snøen er ganske djup. Eit fenomenalt rovdyr -!
Neste dag vart det jakta på eit dyr opp for Idrettskulen i Rollag, men dyret har truleg merka jegerane - og drog opp bratte lia og rett til fjells!
dagen etter vart det jakta på ei gaupe på østsida av dalen, opp for Prestmoen og Kongsjorden. På ein jaktpost passerte gaupa i bilvegen ca.10 meter frå posten, men det var berre hårdottane på øyrene som kunne sjåas over brøytekanten, så dyret fekk passera.
Så kom søndagen, med ny jakt etter ei gaupe i same området, som enda med vellykka felling av ei hangaupe! Og utruleg nok kunne jaktlaget fortsetta med jakt på enda ei gaupe til rett nordanfor, men utan resultat.
Sjå http://www.laagendalsposten.no/article/20100208/NYHET/702099989/1009/ABONNEMENT
Så på mandag var Flesbergingane igang med jakt på ei gaupe på østsia av dalen nær kommunegrensa mot Rollag. Og ei lita hogaupe vart felt på eftan! Og dermed var jakta for i år over - etter berre ei veke!! Eit fantastisk resultat, med effektive og dyktige jegerar! Her er ei ny Facebook-side, med bilder: http://www.facebook.com/group.php?gid=295367603987&v=info#!/group.php?v=wall&gid=295367603987
Eg kjenner alle dei 3 skyttarane godt, som rolege og sindige karar. 2 av dei er yngre og har vori med i gjengen av flinke skogsarbeidarar me hadde her i dalen for nokre år sia. Tredjemann må vel kallas "vel vaksin", ein av dei aktive knivmakarane i knivgjengen vår!
Det som er skremmande, er alle trugsmåla som kom etter at Lp viste bilde og navn på jegeren frå Nore fyrste dagen. Såkalla dyre- eller naturvernfantastar utan bakkekontakt :(

Dei trur vel at desse rovdyra berre kosar seg, som her frå ein bildeserie på internett.

Meir gaupe og Gløersen.

2010-01-29T13:56:00.000-08:00

Gaupejakta startar 1.februar, altså mandags morgon. Det er tydelegvis meir gaupe i området enn nokon gong før, med rekordskader på saueflokkane rundt oss i sommar. Dei 2 gaupene som vart merka her i bygda i fjor, Torstein og Kari, har havna ut av dalen til andre jaktmarker. Truleg pressa ut av ei stamme som alt fyller terrenget?!

Medan jegerane i Nore og Uvdal har skyti 1-2 gauper kvart år i mange år, må me nesten 50 år attende til den siste gaupa vart felt her i Rollag, av Andres Fløtterud. Men i kveld var rundt 20 jegerar samla i kjellaren på herredshuset, for å organisera gaupejakta betre, som oppi dalen!

Utgangspunktet skulle vera det beste:

Etter siste blogginnlegg, der eg skreiv om gaupa med rådyrkadaveret sønnom Våsedokk, fekk me i forrige veke gaupebesøk rett ovanfor hagen her. Ho hadde lista seg oppover mot dei 13 foringsdyra me har gåande ute rett oppi skogen, 100 meter frå husa. Dei var tydelegvis veldig interessante, i likhet med ein elgfamilie rett ovanfor! Gaupa hadde passert like ved kyrflokken, og teki ein runde eller to før ho drog vidare sørover i retning mot dei tomme revebura i Meli.

Ikkje nok med det; Frå mandag til tirsdag overnatta eg og eit par andre i Svartetjønnbua. Me vakna til ein fantastisk soloppgang, og i løpet av natta hadde det komi ei stor gaupe nordafrå over Bufjellnatten, fylgd spora våre rett ovanfor hytta, og teki strake vegen østover ned "Himmelstigen" i retning Sigdal. På same tida vart det meldt at ei anna gaupe hadde passert over Ulvikbrua - til vestsia av Laugen.

Med litt tur bør me derfor no få vår deil av årets kvote på 3 dyr i Numedals-regionen. Lite tydar på at me med denne avskytinga greier å høsta tilveksten, eit mål som normalt gjeld for ei balansert forvaltning av ei viltstamme!

Så til Jacob Gløersen:

Midt i januar reiste me til Uppsala etter bildet frå Sigdal (sjå forrige blogg). Ein litt travel tur til ein gamal flott by, som eg gjerne skulle besøka på sommaren. Bildet var nesten større enn eg hadde tenkt meg, ettersom den originale ramma satt på. Ramma var forgylt, av høvla bord på 7-8 tommar, og med eit dekorativt gipsmønster frampå. Sjølv om ramma ikkje er spesielt fin, blir ho liksom ein deil av heile kunstverket.

I mellomtida var fleire Gløersen-bilder til salgs på auksjon i Oslo, og det eine fekk eg tilslaget på. Eit vinterbilde kalla "Snøveir" frå Dagali, skrivi med Gløersen si eiga handskrift bak på lerretet. På blindramma står dette: "GAVE TIL SIMON THORBJØRNSEN FRA ONKEL JAKOB GLØERSEN". Kven var så dette? Han var sjølv kunstmålar, er omtala i Norsk kunstnerleksikon, og var son til ei syster til Jacob Gløersen.

Dermed var eg plutseleg eigar av to originale Gløersenmaleri - i tillegg til det eg har frå før - "Der Erlkønig" etter diktet til Gøethe!

Her er eit dårleg bilde av maleriet.

Nytt og gamalt frå skog og mark

2009-12-12T13:35:00.000-08:00

Ei "intetsigande" bloggoverskrift ;)
Eigentleg er det to vidt forskjellige tema eg ville skriva om, nemleg Gaupe og Gløersen -.

Her om dagen var det ferske spor etter gaupa att, rett nedom kraftverksdammen sønnom Våsedokk. Det er no meir vanleg å sjå gaupespor enn det var å sjå elgspor da eg var liten - på 50-talet. Da hugsar eg me gjekk "mann av huse" ein vinter for å sjå på elgspor som kryssa vegen ovanfor garden!
Attende til gaupespora. Fyrst såg det ut til å vera fleire i følgje, men så såg eg at gaupa hadde gått i same sporet i begge retningar. Dette er visstnok ganske vanleg iflg. rovviltkontakt Sigurd Storemoen, som kom og såg på spora.

Så, knappe 100 meter sønnom dammen, låg det eit halv-eti kadaver av eit rådyr. Ja her hadde gaupa meska seg! På ein stein oppå ein haug rett på sørsida hadde ho liggi og kvilt, og spretti avgarde i lange byks sørover. Kanskje vart ho skremt da eg kom på snøskutern for å renska snø ved inntaket til kraftverket?? Ho hadde nok full kontroll, sjølv om ho kunne sjå bort til husa på Våsedokk!

Bildet viser kvileplassen, med rådyret mellom bjørka og grana bak, og husa på Våsedokk.

Så var det Jacob Gløersen, kunstmålaren som med jamne mellomrom gjennom mange år budde og måla sine bilder her i bygda. Fyrste gongen han var i Numedal, det me kjenner til, var på studiereise i 1884. Da reiste han gjennom Numedal, Sigdal og Krødsherad.

Eg har etterkvart samla ganske mykje opplysingar om Gløersen, bl.a. frå 122 brev i Håndskriftregisteret i Oslo, og bilder frå katalogar og auksjonar. Dei siste par åra har det vori "tørke" med Gløersen-maleri på internett, men i sommar dukka det opp eit bilde i Sverige, som ikkje vart seldt. Da det på nytt dukka opp no seinhaustes, til rimelegare pris, baud eg på bildet. Så no er eg den lykkelege eigar av eit bilde måla i Sigdal i 1889! Eit flott maleri, etter min smak!

Kva veit eg så om dette bildet? Andreas Mørch skriv i bygdeboka for Sigdal at "Jens Varsla ble, som felemaker, malt av Jakob Gløersen i 1889, men bildet kom til Sverige". På Haustutstillinga dette året hadde Gløersen to bilder frå Sigdal, "Felemaker" og "Landskap". Det siste er sannsynlegvis bildet "mitt", som har tittelen "Landskap med vårbäck og flicka".

Korleis bildene har havna i Sverige, veit eg ikkje. Men det var nokså vanleg på den tida å senda bilder til utstillingar i Sverige, der det var meir internasjonal kunst og fleire kjøparar. Om nokon blogglesarar derute veit meir om dette, vil eg svært gjerne høyra :-)

Kurs i knivlaging og smiing av knivblad

2009-12-05T16:39:00.000-08:00

Ja, så er knivkursa avslutta, med bra resultat :)

Det var 5 som fullførte kvart av kursa, slik at me no skulle ha fleire nye knivmakarar og smedar i laget. Kanskje me snart kan kjøpa blad av vår eigen knivsmed? Sist onsdag hadde me forresten besøk av Edvin Flesvik frå Rukkedalen, tidlegare Rødberg, med sine knivar og knivblad. Optimismen blant dei nye knivmakarane er stor, med innkjøp av mange knivblad!

Her er 3 av dei ferdige knivane. Og kursdeltakarar i arbeid, under kyndig leiing av erfarne medlemer i Rollag knivlag.

Og her er den flotte kommentaren på bloggen til ein av deltakarane på knivkurset vårt:

http://hjortefot.blogspot.com/2009/11/ligger-vaken-hrer-vinden-suse-ja-i-natt.html

Frå smedkurset har eg desverre ikkje noko bilde, men kommentarane frå deltakarane hjå Jan på Søre Vatnebryn var og svært positive. Alle fekk smidd kvart sitt knivblad, og eit par greidde to. Deltakarane der kom både frå Oslo, Kongsberg og Rollag. Oslokaren som hadde lengst reiseveg, var ein skikkeleg tøffing som overnatta i eige telt på tunet på Vatnebryn - trass i snø og kuldegrader!

Så dukka det opp ein ny knivbloggar som kommenterte bloggen min da eg skreiv om kursa fyreåt. Kjempeflott med nye kontakter! Av bildene på bloggen hans ser han ut til å vera ein utsøkt knivsmed, Asbjørn Solheim frå Østfold. Sjå bloggen http://hobbysmed.blogspot.com/ og heimesida: http://home.online.no/~j-irenb/index.cfm

Forrige fredag var eg i på årsmøtet i Nore & Uvdal historielag og snakka blant anna om knivar og knivmakarar. (Hovedtemaet var om gamle plantenamn og bruk av planter, særleg frå Uvdal - der lærar Andreas Flom samla tradisjonsstoff på 1940-talet og sendte folkeminneregisteret i Oslo. Og litt om kunstmålar Jacob Gløersen sitt opphald i Nore i 1892. Altså ganske variert, kanskje i meste laget?)

På møtet hadde fleire med seg gamle knivar. Spesielt ei samling frå Øvre Uvdal var spesielt interessant. Fleire med Tinndølsblad. Blant anna denne frå 1918 med stempil som eg ikkje finn i smedboka frå Tinn!

Bildene er teki i all hast, men eg håpar å få betre tid og bilder ved eit seinare høve!

SNIPP - SNAPP - SNUTE

2009-10-22T16:02:00.000-07:00

Så har makta talt. Rollag kommunestyre vedtok i kveld med 9 Ap-stemmer mot 8 frå Sp og Krf: Bygda skal trappas ned! Skulen skal vekk!
Dette står i Laagendalsposten, lokalavisa her i Numedal og Kongsberg: http://www.laagendalsposten.no/article/20091022/NYHET/754474803/1099

6 grendeskular vart til ein sentralskule ved Rollag sentrum i 1958, og eg gikk det 7.skuleåret mitt her. Møtet i kveld fekk meg til å skriva denne kommentaren til Laagendalsposten:

"SNIPP - SNAPP - SNUTE.
Huff, detta vart ei flau forestilling for over 50 engasjerte frammøtte! Det fekk meg til å tenkja på folkeeventyret:
"Det var ein gong for lenge, lenge sia - i 2007, at 3 parti gikk til valg i Rollag kommune. Alle lova at dei neste 4 åra skulle det ikkje bli ny eigedomsskatt i kommunen, og skulestrukturen skulle ikkje røras!!
Alle tri vart valgte, og den store bukken Bruse fekk styringa.
- Så gikk eit laaangt år, og kommunen vart fattig må veta: No må me ha ny eigedomsskatt, sa dei største bukkane Bruse! Da fær me så mykje pengar, at me lovar å ikkje røra skulane (Greitt å lova påny det samma som ifjor). Slik pressa dei på - til dei fekk det som dei ville, koste kva det koste ville!
- Ikkje før hadde dei fått tak i desse pengane, så fant ein glup bukk på ein ny idè: Me fær "Bukken med havresekken" til å finna ut om 1 skule er billegare enn 2 - og det fant han greitt ut! Med eit enkelt reknestykke som han kalla "konsekvensanalyse"!
Da bestemte den største bukken Bruse at dette gjer me! Og han var så stor og sterk at den mellomste og den minste bukken Bruse ikkje hadde noko dei skulle ha sagt!
Og snipp, snapp, snute - så var Rollag skule ute!”

Ps. Problemet med dette eventyret er at politiske lovnader blir som døgnfluger - utan verdi dagen etter. Og interessa og respekten for politikk går den vegen høna sparkar, dessverre!"

Eg er ikkje den einaste som reagerer. Ganske sterkt frå Bloggen til CORVUS CORAX, med dette bildet:

"fredag 23. oktober 2009
Fader, forlat dem! for de vet ikke hvad de gjør.
- Lukasevangeliet 23:34 -"

Og ein anna blogg: http://rollagdailyphoto.blogspot.com/

Pentagon-samling!

2009-10-17T14:07:00.000-07:00

Hei, kva betyr dette? Amerikansk historie? Neida, men eit viktig treff for oss det gjaldt, nemleg 6 hybel-sambuarar på Pentagon - studentboligane på Landbrukshøgskulen på Ås. Me budde sammen i kjellaren i blokka med namnet "Grotten" for 40 år sia!

Ole og Marit ba inn til samling på Haneberg, Hauge i Dalane. 4 par møttes, og me hadde ei flott helg med masse mimring, bl.a. lysbildeframsyning av Harald frå den store "Generalutferden" vinteren 1970, da 8 av oss hovedfagsstudentar "tok fri" frå alle forelesingar, og arrangerte privat fagtur rundt Sørland/Vestland i 14 dagar!

På vegen vestover kjørte me om Jøssingfjord, med den berømte plassen Helleren, som fram til 1916 var husmannsplass under garden Haneberg.

Lenger vest ligg den idylliske strandstaden Sogndalsstrand, som frå gamalt av har vori deilt mellom gardane på Hauge, Aarstad, Frøiland og Haneberg. Her har Marit etablert "Bryggegalleriet" ytterst på brygga, der ho sel dei flotte batikkbildene sine. Ho og Mona gikk kurs i batikk da me budde på Ås fyrst på 1970-talet. Marit har seinare utvikla kunsten sin, med eige nybygd atelier på garden.

"Gjester i atelieret" - og til høgre - "Mottakelse i galleriet"

Sjå bilder frå utstillinga Marit hadde i Egersund i sommar på:
http://egersund-terracotta.no/Sommeraktiviteter.asp

Sogndalsstrand med smale gater og gamal bebyggelse, er eit attraktivt turistmål idag, med rundt 60000 besøk kvart år!

På 1700-talet var det blomstrande trelasthandel og gode fiskeri på kysten her, og Sogndalsstrand vart ein viktig strandstad, med kjøpstad-status (ladested) før Stavanger, og eigen kommune fram til 1948.
Her renn elva Sokna ut i havet. Elva var eingong ei god lakseelv. Etter at grunneigarane langs elva fekk igang eit kalkingsprosjekt på slutten av 80-talet, er laksen no attende i elva i store mengder!
På den "nye" moloen ut frå ei nybygd amfiscene, er det laga kunst av naturstein, med stiliserte menneskefigurar plasserte med jamne mellomrom langs sjøsida.

Ei lita hytte ytst på berga, med utsikt like til Lista fyr, vart i si tid bygd som vakthus for tollvesenet, og seinare bruka som vaktpost for statslosen i Sokndal.

Onkelen til Ole, Bernt Marcelius Haneberg, var los og tok hytta i bruk som loshytte. Han seila i mange år som kystlos mellom Oslo og Bergen, mellom anna med kystruta "Kronprinsesse Märta". Seinare blei han fast stasjonert statslos, og bruka losskøyta "Sjøløven", som no ligg på sjøfartsmuseet i Oslo.

Hytta er idag eigd av Haneberg realsameige, og vart sist bruka i innspelinga av fjernsynsprogrammet "Queendom: Alle snakker norsk", som vart sendt på NRK sist onsdag: Fire farga jenter kjem til Sogndalsstrand for å underhalda, der den lattermilde og litt surrealistiske arrangørdama bur i denne hytta. I fleire av filmsenene er det flotte gamle gatebilder frå Sogndalsstrand, stort sett det einaste som gjorde filmen interessant etter min smak!

Meir om Sogndalsstrand finn du på heimesida http://www.sogndalstrand.no/default.htm

Knivkurs og smikurs

2009-10-10T13:37:00.000-07:00

Ja, så har me endeleg fått bestemt knivkursa me har prata om i mange år, både smiing og knivlaging. Og begge kursa var nesten fulltegna i sommar, på Vegglidagane, så kanskje må me ha fleire seinare? Sjå omtala i Numedalsnett:

http://www.numedal.net/default.aspx?ArticleID=89705&MenuID=5804

På denne nettsida er det bilder frå tidlegare arrangement på Rollag bygdetun. Fyrst med Svein Bekkjorden og Halvor Næsset med knivutstilling og knivmakeri, og deretter Edvin Flesvik frå Rukkedalen, opprinneleg "Vikugrending", med smiing av knivblad.

Desse arrangementa har vori populære både blant bygdefolk og gjester på bygdetunet. Me har prøvd å stille ut både gamle og nye knivar, fyrst og fremst av knivmakarar her frå bygda. Det er mykje arbeid med innsamlinga, men du verden så moro det er når ein får til ei fin og omfattande utstilling. Slik kan det sjå ut på kjøkkenbordet når me har samla inn gamle knivar av Storemoen, Deildokk-karane, Sigvart Viken, Nils Skarpmoen, Ingebret Landerud m.fl. Da er det lurt å ta bilder, for ettertida.

I tillegg til knivmakarane, har me hatt eit betydeleg antal eggsmedar her i bygda, dei fleste aktive på slutten av 1800-talet. Da er det naturleg å ta med stempla knivblad, gjerne montert i gamle knivar som enno finns i bygda. På bildet er den øverste kniven ein spesialkniv til bruk ved snurufangst, laga av knivsmeden Knut Bjørndalen i 1910.

Så er det å få med knivar av dagens knivmakarar, medlemene i Knivlaget. Her er knivane til Jan Løkseth, som no har såpass produksjon at han sel knivar. Bildet er eit par år gamalt, så modellar og finish er utvikla vidare på dei knivane han lagar idag.

Ellers er det viktig å formidla vidare kunnskapen om knivar og knivmakarar, både i fagblad og lokalt. Derfor har eg skrivi litt i "Knivbladet" som Norsk knivforening gjev ut. Og når ein er så heldig å få profesjonell hjelp med fotograferinga av redaktøren i bladet, er det moro å sjå resultatet :-) Dette gjeld forresten alle som har ei historie eller anna å fortelja som få kjenner til; Skriv ned det du hugsar for etterkomarane, det kan bli gull verdt.
Her om dagen kom det nytt nummer av Knivbladet, der artikkelen min om Kittelsengeita og tussekniven står. Det er moro å sjå det ein har arbeidd med koma på trykk, og i Knivbladet blir det meste bra!

Snø og jakt.

2009-10-05T14:33:00.000-07:00

Lurdag kom fyrste snøen. 10-15 cm våt snø på høstfarga lauvskog, rognebær og epler. Alt for tidleg, men eit fantastisk skue!

Eit gammalt ordtak seier at "rogna skal ikkje bera bør to gongar same året". Her skjedde det same dagen! Men eigentleg betyr det at det skal bli lite snø i vinter - så me får sjå -.
Hadde forresten celebert foto-besøk i tunet, nemleg mangesidig bloggar Stormel, alias Corvus Corax. Sjå bilde av kryturflokken under Rollag Daily Photo http://4.bp.blogspot.com/_t3tL6LOTubU/SsiTFvdnMuI/AAAAAAAABNM/ULzBJIzsd-A/s1600-h/folk+og+fe3.jpg

Eg rakk og vera med på elgjakta 2 dagar sist veke. Og det morosame var at det same skjedde no som under reinsjakta i høst; Eg skaut dyr fyrste dagen! Det eg trudde var ei einsleg elgkvige, var truleg ei 2,5 år gamal kyr utan mjølk i juret. Altså utan kalv. Den datt ovanfor Hoffsmoen, rett sønnom Bergangrenda. I dette området er målet å redusera elgbestanden på grunn av beiteskadene på innmarka. Det same gjeld "Uttakleiva". Hittil har me fått 4 dyr på kvart område, og alt i alt 11 dyr fyrste veka. Ein elgukse er felt - slik som planlagt - og fleire flotte uksar er sleppte forbi postane. Så langt ser elgstamma ut til å vera minst like stor som før, og fortsatt kanskje i største laget i forhold til beitegrunnlaget -?
Her er eit bilde av knivmaker og bikkjemann Ronny som åpnar buken på elgen "min" med sin spesielle bukåpnar-kniv.

Og eit bilde frå vidda. Det regna under slaktinga av reinsbukken eg fekk ved Meinsbunutane. Eit lite skimt av Bjornesfjorden mot Lågaros i bakgrunnen.

Frå Vidda

2009-09-30T12:08:00.000-07:00

Bjornesfjorden "Morgon" og "Kveld"

Er forlengst nede att frå Vidda - med ein masse inntrykk og gode opplevelsar!
Ein ting var det fantastiske fisket i Bjornesfjorden. Med gjennomsnittstørrelse på råkåfisken på 800 gram etter sløying. Her ein stolt fiskar i full jobb.
Resultat av årets råkåfisk blir presentert på Fjellmatfestivalen i Uvdal. Sjå http://www.fjellmatfestivalen.no/default.aspx?ArticleID=52942&MenuID=10712

No har Ola fått si eiga heimeside om råkåfisken frå Vidda, der du kanskje kjenner att eit par bilder frå denne sida? http://hardangervidda-rakfisk.no/index.php

Jakta gikk bra i starten: Even fekk simla si og eg bukken alt fyrste jaktdagen. Seinare gikk det ikkje fullt så bra. Me fylte ikkje kvoten på 5 dyr, men hadde fleire sjanser og dyr i området dei fleste jaktdagane.
Ellers er det alle merkene etter bruken av Vidda gjennom århundrer ein legg merkje til. Og da særleg alle steinbuene som ein finn restar av nesten overalt. Her er tre bilder: Fyrst to frå Kilebua, som har hatt eige lagerrom ved sida av bua. Så restar av ei steinbu ved Langebuåa.

Seint ein kveld flaksa det plutseleg ei svær ugle i lommelyktskinnet utanfor bua. Kasta seg omtrent som ei flaggermus, berre eit par meter over hovudet på oss. Den såg heilt kvit ut under vengane, men var kanskje i minste laget til å vera ei snøugle. Ein kveld seinare var det 3 ugler der i skumringa, og på Fønnebu hadde dei besøk av 4 ein kveld. Det var dessverre så mørkt at dei var vanskelege å artsbestemma.

Når eg kom heim frå fjellet, var siste nr. av Knivbladet komi, med artiklen min om "Kittelsengeita og tussekniven". Moro å sjå det ein har skrivi på trykk.

Hardangervidda neste!

2009-08-27T13:00:00.000-07:00

No er fiske- og jaktsesongen for bygdefolket på Vidda igang, og 2 gamle og eitt nytt fiskelag her frå bygda er i gang med råkåfiskhøsting i Bjornesfjorden. Det nye er at Ola Hov har leigd Kilefisket, og kjøpt inn 140 garn! Han og Halvor Næsset har hatt meir enn full jobb dei fyrste 14 dagane - med bra resultat! No gler eg meg til å koma innover :-)

Ola, Halvor, Even Tråen og eg har jaktlag med 5 fellingsløyve, 2 bukkar, 2 simler og ein kalv.

Bildet viser Anders Eriksrud på reinsjakta 2007.

I går var det 2. jaktdagen, med dyr på sørsida av fjorden og mot Lågaros, og fleire Numedølar fekk dyr. Ein av dei heldige/dyktige var Roy Sjødal, som debuterte som Rølling i allmenningen, sjå bloggsida hans http://hjortefot.blogspot.com/2009/08/reinsjakt-pa-storbukk.html.

Men idag er sønnaveret her att, og med det er dyra nedom Telemarksgrensa att. Så er det berre å følgja med på nettet, på Oluf Fønnebø si heimeside http://www.fonnebo.net/ , på reinsmeldinga på Numedalsnett: http://www.numedal.net/reinsmelding - og været på http://www.yr.no/stad/Noreg/Buskerud/Nore_og_Uvdal/Bjornesfjorden/langtidsvarsel.html

Naturen er forresten raus på mange måtar i år; Brukbart med molter i det nye verneområdet kans, og masse flotte blåbær. Og no kjem tyttebæra og store mengder med sopp. Meir kantareller enn eg nokon gong kan hugse å ha sett! Så kom dekkan ut og plukk sunn og god matauk.

Eg hadde tenkt å skrive meir om namn i skog og mark, og sagn og forteljingar, om hendingar her, og kva namna kjem av. Gjerne med eit bilde eller to til. Og kanskje aller helst koordinatar med GPS. Men dette krev forarbeid, og må venta litt.

Og om knivar og knivlaget. Me har vori med på 2 arrangement i sommar. Dagen på bygdetunet har eg skrivi om før.

Så var det Vegglidagane midt i august, der me hadde eigen stand med knivutstilling, litt salg mm. Mange interesserte var innom. Ein av dei reiste heim og henta samlinga si av Tore Noddeland-knivar, som knivmakaren sjølv meiner kanskje er den finaste samlinga av knivane hans som finns! I alle fall ei oppleving å sjå, med fint utskorne Olavsknivar i gull, i elfenbein og "årets kniv" frå Elverum for eit par år sia. Desse knivane håpar me å stilla ut ved eit seinare høve, så mange fleire får sjå dei.

Sjå dei flotte knivmodellane på heimesida: http://www.noddeland.com/kniver.php

Og så var det utlodding av 2 knivar. Brukskniven laga av eldstemann i knivlaget, Asbjørn Hovd, vart vunni av Gjermund Fugleåsen. Han har i tillegg ei fin knivsamling frå før. Men hovedgevinsten, ein flott sølvkniv av Gunnar Berg med skaft i bøffelhorn, havna hjå same karen som vant bunadkniven til Halvor Næsset ifjor - nemleg vertshuseigaren i Veggli, Paul Tore Halvorsen! GRATULERER! (Dessverre glømte eg å ta bilder :(

Bygdetunet med foto, kniv og dans.

2009-07-18T12:43:00.000-07:00

Ja, no er det full fart på bygdetunet att. Sist helg åpna me med fotoutstilling, mest gamle bilder frå bygda, med folkeliv, gardar og landskap. Og bryllupet på Wårviken med sekkepipeblåsaren fekk ein spesiell plass, med brura i autentisk brudekjole og gavene til brudeparet!
Meir om utstillinga på bloggen til Randi, som har gjort ein kjempejobb for å få alt klart!
http://mormor-tanker.blogspot.com/2009/07/manda-morra.html

I tillegg har me lånt utstillinga "Tilbakeblikk" frå NIJOS på Ås, som og viser endringane i landskapet rundt i landet. Sjå http://www.skogoglandskap.no/slideshows/tilbakeblikk_mediabilder

I dag var det knivar og lausdans som var i fokus.
Bjørnar Heimdal viste sine kunster, med Hellik Lislien som spelemann. Og inniblant spela dei hardingfele til underhalding. Og eit par gutetravar prøvde seg og litt - og sparka hatten. Men ikkje som Bjørnar - gjer dette etter!

Og så var det knivane. Frå Rollag knivlag viste Jan, Ronny og Asbjørn fram knivane sine og demonstrete knivmaking. Eli tok seg av dei minste, som fekk prøva seg på å spikke knaggar og leiker. Og Halvor og eg viste fram utstillinga av gamle knivar frå bygda, der me hadde eit par heilt spesielle klenodier denne gongen:

Fyrst ein eldgamal kniv som har vori på ein gard her i bygda i uminneleg tid. Av liknande bilder i knivbøker, kan me tidfesta den til ein 16-1700-tals kniv. Det er ein stor kniv, som har rundt skaft med lange graverte messingholkar, og langt blad. På toppen har det vori krokar som det har hengi metallringar i, for å gje lyd når
kniven vart dregi i slagsmål. Slike knivar sat ofte i gamle tvislirer.

Den andre kniven følgjer det ei lang historie med: Den kom frå Telemark i 1813. Åsne Lognvik frå Rauland hadde den med seg til Storemoen, da ho med god hjelp av venen Hans Nielsen Hauge vart gift med Simen Storemoen.
Heile historia om denne kniven vart presentert på eit ark i utstillinga, og her står bl.a. dette: "Den er nokså liten, det me kan kalla ein dame- eller gutekniv. Skaftet ser ut til å vera av risnute av bjørk? Skaftholkane har grunn gravering, med maske øvst på toppholken, noko som var nokså vanleg på stasknivar frå Telemark rundt 1800-talet. Slira er av lær, med ein enkel smal sølvholk oppe. Ho har fasong omtrent som slirene me kjenner til at Tarjei Vesås, bestefar til diktaren, seinare laga på midten av 1800-talet. Slira har trykt mønster, og det trykte mønsteret ser ut til å ha fått ekstra markering med skjæring og pauting?"
Dei fyrste kjende knivmakarane frå Vest-Telemark vart født omtrent på den tida da denne kniven kom til Rollag. Det viser at det har vori ein eldre knivtradisjon her, kanskje er den knytta til sølvsmedkunsten? Me vil gjerne høyra frå dei som veit meir om dette.
Nokre av bildene er dessverre uskarpe, da kameraet fortsatt er i ustand.

Høgsommar og travle tider

2009-06-30T10:59:00.000-07:00

No har me hatt eit fantastisk sommarvær dei siste 14 dagane, med steikande solskin og borti 30 grader i skuggen. Naturen viser seg fram i dei mest fantastiske farver, sjølv for ein farveblind -. Derfor eit bilde teke frå verandaen vår, like etter at sola gikk ned bak Skagsåsen kl. halv elleve forrige kvelden.

Sist veke var det landskappleik, eller folkemusikkNM som det heiter no i år, når landskappleik og landsfestival er slått saman til eitt arrangement. Vi var på Geilo og dansa lagdansen onsdag (nr 31 og sist, sjølv om me syntest det gikk svært bra, med liv og latter ;-). For fyrste gong stilte Numedal spel- og dansarlag 2 lag, og ungdomane i det andre laget smelte til med ein 4.plass - gratulerer! Og formann Thov vart Norgesmeister på munnharpe, poenget framom vinnaren på fløyte, Steinar Ofsdal. Slå den!!

På dei hundrevis av bunadene som ein ser på dette arrangementet finns det eit utal av knivar, alle slags bunadknivar - i alle aldrar og modellar. Så her kan ein knivinteressert boltra seg hvis han vil. På ein Numedalsbunad oppdaga eg kniven til venstre. Slira er original og gamal, og kniven nylaga til slira, av svigerfar til beraren. Men kan den vera her frå dalen? Ikkje noko typisk

eksemplar i alle fall. Er det nokon av lesarane som veit noko?

På pinsetreffet i Eidsfoss i slutten av mai er det noko for ein kvar knivsmak! Emner, knivblad og gamle og nye knivar til salgs. Og samlarar med flotte samlingar, der dei flottaste "knivtya" ikkje er til salgs? Av nye knivar tok eg bilde av dei treslips- og knivmakar Martin Elgum frå Drammen hadde laga. Flott håndverk! Sjå heimesida hans: http://home.ebnett.no/melgum/index.html

Kva meir er å fortelja? Jau, at eg for ei tid sia kravla i brattaste lia under Ørneflaget. Frodig var det her øverst i lia; Hegg og rogn blomstra, og på bakken voks firblad og nybeita turt!

Og der, på eit toppbrekk i toppen av den grøvste grana oppunder åsen, låg ørnereiret. Tydelegvis ikkje bebudd i år, og rart er det: Ifjor var det liv her, sjølv om det iblant var snøskutertrafikk under lia. Men før jul fekk me muntleg beskjed frå Hege i kommunen om å stansa all kjøring her p.g.a.ørnereiret, etter fyrst å ha fått løyve til nyttetransport. Kravet kom visst frå Fylkesmannen. Så det var inga skuterkjøring her i vinter - og ikkje liv i reiret no sommaren etter! Dyrelivet er viss ikkje heilt logisk og beregneleg?

Innstillingane på kameraet mitt har svikta, så no ser eg ikkje korleis bildene blir før eg lastar dei ned på pc`en. Men idag dukka eit flott motiv fram nedom kraftverksdammen, og her er resultatet. Ei fevril, utan namn så langt.

Litt uskarpt vart det visst, men ok--.

Sekkepipe i Rollag?

2009-06-04T14:10:00.000-07:00

Gamle fotografier er moro, særleg når ein finn noko nytt i eit bilde! Det hendte meg her om kvelden, da eg satt og studerte nærare eit bilde me skal ha med på utstillinga på Bygdetunet i sommar, frå eit bryllup på Wårviken i 1914 - mellom dotter på garden Kjersti og Nils Ulvik.

For midt på bildet sto det tydeleg fram ein sekkepipeblåsar! Med sekkepipa, og ei kasse på bakken ved sia av seg! Og folk sto rundt og hørte på han. Brura var heilt i ytterkanten til høgre i bildet, så det kunne neppe vera noko seremonielt for brudeparet, truleg berre eit reint underhaldingsinnslag på bryllupet.

Men så kjem det rare: På internett står det at den siste sekkepipeblåsaren i Norge reiste til Amerika i 1849! Så kanskje me har oppdaga ein sensasjon?

Even Traaen tok tak i spørsmålet, og fant ut at det måtte vera ein tilreisande, helst ein italienar etter sekkepipemodellen å døma. Helst truleg Ludvigio Berto Torelli, som budde på Øvre Skjørstad i Oppdal, og reiste rundt med lirekasse. Han var født i Nord-Parma i 1862, og fyrst trudde me han hadde sekkepipe og. Lirekassa hans mm er på bygdemuseet i Oppdal, så bilder derifrå kan kanskje bekrefta om me har rett. Slik kan eit gamalt bilde plutseleg bli veldig interessant! (No viser det seg at Ludvigio ikkje hadde sekkepipe sjølv, og kanskje heller ikkje spela på sekkepipe, dermed er det berre å starte på nytt - og forska vidare. Kom med innspel hvis du veit noko)

Her eit bilde frå internett til sammenligning. Sjå fleire: http://74.125.39.132/translate_c?hl=no&langpair=en%7Cno&u=http://www.prydein.com/pipes/&prev=/translate_s%3Fhl%3Dno%26q%3Dbagpipe%2Basia%26tq%3Dbagpipes%2Basia%26sl%3Dno%26tl%3Den&rurl=translate.google.no&usg=ALkJrhgOxncUZVptjakvCUlhHT6-yHbJsg

Ellers kom "Knivbladet" i dag, med artikkelen min om Stener Storemoen. Den blei bra, med flotte bilder! Og no i pinsehelga var me på knivtreffet på Eidsfoss, i kampingvogna til Halvor og Maren Næsset. Her var det noko for einkvar smak, eit imponerande arrangement i det varme sommarværet!
Fekk forresten nettopp melding frå Halvor at både han og eg var trekt ut med bukkekort på møte i kveld om høstjakta i Numedalsalmenningen! Da blir det både jakt og fiske ved Bjornesfjorden til høsten.

I efta var det ei voldsom piping nedi enga nedom huset vårt. Det viste seg at ei kvinandho var på veg nedover bakkane med eit kull med 8 svarte smånyster, og dette hadde pus oppdaga. Vesle-Viil og eg fekk såvidt berga dei frå katteklørne, men dei vart spreidde i 3 grupper. Den eine følgde me ned til åa, der den sømte av garde. Me får håpa alle fant att mor si til slutt!

Tidleg vår! Og litt "skrytealbum".

2009-05-18T13:10:00.000-07:00

Dette blir ein blogg med bilder frå det som har hendt i det siste:

2 hyblar er no omtrent klare i Schweigaardsgate - og utanfor balkongen blomstrar mandeltreet!

I slutten av april var me på Operaen, på Carmen, ei flott oppleving i eit fantastisk byggverk, både ute og inne!

Men fyrst var me ein tur på Huk med vesle-Viil. "På huk på Huk" var det masse rart å studera for ei nysjerrig sjel!

Så kom 17.mai-helga, med barnebarnet på besøk i Rollag. Mest interessant var alt som skjer på garden på denne tida: Nyfødte kattungar og kalvar (som beundras på litt avstand) og alle slags blomar som veks på jordet, i blomsterbed og oppe i trea (morelltrea på sitt vakraste).

Dermed vekkas sansane, og alt skal studeras. Og i sandkassa med utsikt over heile bygda var det intens jobbing!

For ei god veke sia, hadde eg besøk av sjølvaste redaktør Øystein Køhn i "Knivbladet", som kom for å ta bilder av knivar til eit par artiklar eg har sendt inn til bladet. Så no vert det spennande å sjå resultatet. Det blir sikkert fyrsteklasses, slik det alltid er når han har teki fotografia sjølv!
Og kniven frå Gudbrandsdalen som eg viste her i bloggen etter Røros-martnan, blir kanskje midtsidekniv? I alle fall er den både interessant og spesiell nok!

Den eine artikkelen er om knivmakaren Steinar Storemoen her frå bygda. Det vart bilder både av dei store knivane hans, med 2 og 3 mageband, og dei små som me ikkje er heilt sikre på. Her er den eine som det hører slir til.

I morgon går turen til Ørje ved svenskegrensa, for å studera kva Havass (Haldenvassdragets skogeierforening) har gjort for å laga næring av fiskeressursane sine. Med gjedda som ein stor attraksjon for utlanlandske turistar!

"Hytte i byen", problemer i E-verket mm.

2009-04-03T14:43:00.000-07:00

Ja, no har det gått "både vinter og vår", utan innlegg i bloggen. Men det betyr ikkje at det ikkje har skjedd noko, snarare tvert imot! Det skjer dagleg noko som kunne vori kommentert, men ikkje alt er interessant for lesarane, og noko skal heller ikkje ut "i det offentlege rom".

Som styreleiar i e-verket, er det fleire dagaktuelle saker å ta opp; som ny og sterkt auka eiegedomsskatt i Rollag kommune, eller at me har ei av landets høgaste nettleiger, eller det me no har stridd mest med: Dotterselskapet Numedal Fiber og deira ønske om nesten "ubegrensa" kapitaltilførsel frå oss eigarane! Dei to fyrste sakene har fått bra omtale i lokalavisa Laagendalsposten, også som leiarartikkel. Gode artiklar etter mitt syn, som her http://www.laagendalsposten.no/article/20090318/NYHET/366242588 Eigentleg ei rar sak dette, at me i vesle Rollag ikkje får det tilskottet dei andre i Numedal får, berre fordi me har KA som ein ekstra stor kunde! Verden er ikkje rettferdig!
Og i Numedal Fiber (forkorta til NuFi) har me måtta strupa att kranene. Me i styret har heile tida vori enige om eit heilt klart standpunkt: Breiband til alle er ei samfunnsoppgave for stat og kommune, og skal aldri belastas strømkundene våre!
Dette kjem eg kanskje attende til seinare.

Me som driv gardsbruk i bygda får og eigedomsskatt frå og med i år. Det kan seiast mykje om kommunen si handtering av denne saka, men eg nøyer meg i denne omgangen å seia at "vil du laga ei oppskrift på korleis du skal gå fram for å få alle mot deg, så bruk Rollag kommune si oppskrift for innføring av eigedomsskatt". Her ligg det an til mange omkampar framover!

I desse økonomikrisetider har all eigedomshandel stått omtrent stille, mange hus og hytter har vori til salgs, men få har kjøpt. Men me er unntaket: No har me kjøpt "hytte i byen", som andre har hytte på fjellet eller ved kysten. Me har kikka etter ein leilighet for Håken, med mogleg hybelutleige. Og i mars fekk me tilslaget på eit husvære i Schweigaardsgate, nesten oppmed Galgeberg, med ein liten veranda rett over inngangen til Joker-butikken. Sjå http://www.finn.no/finn/realestate/object?finnkode=15541761
Dette er sentralt i Gamlebyen, eit kvarters gange frå sentralbanestasjonen, og ganske nære operabygget og det nye satsingsområdet i Oslo. Så no er me igang med møblering og klargjering av hybelrom. Og Håken har alt flutt inn.

Så litt nytt frå heimen: Påska starta med fint vær og masse snø, men sol, regn og varmegrader har tært voldsomt på snøen, så no er jordene berre.
Igår var eg til Svartetjønn med lass på snøskuteren, truleg siste turen i vinter, for snøen i løypene bløtnar fort og det er overvatn på alle tjønnar. Våren er komen i Rollagsfjellet/Trillemarka, og linerle-paret var på plass i snøhaugen! Eit oppløftande og sikkert vårtegn - trekkfuglane. Forrige dagen såg eg 4 traner på jordene på Håråvenna.

Og i efta hadde me storfint besøk her på garden: For fyrste gong på mange år såg eg kattugla, fyrst på ein stein oppi beitet - og sea på toppen av ein stolpe ved vedskjulet. Deretter flaug ho og sette seg i ei furu like i vegkanten. Riktignok ingen trekkfugl, men allikevel -. Har nettopp overført bildene til pc`en. Dei blei dessverre ikkje særleg gode, men ei slik oppleving legg eg inn lell.

Marken, knivlaget mm

2009-03-07T13:25:00.000-08:00

Markensonsdagen starta med skallebank, snørr og hoste - og litt feber, og slik fortsatte det resten av veka :-(
Dermed vart det ingen Markenstur, for fyrste gong på mange år! Gjerne blir det både 1-2 og 3 besøk, for det er alltid spennande gamle knivar å sjå på, og trivelege knivfolk å prata med! Mange skjønar ikkje heilt sjarmen med dette, men når mange knivfolk er samla, er det alltid masse kunnskap å få - og kanskje blir det ein og annan handel - eller skal me kalla det "snyteri"?
Skulle gjerne vori der i år, for det dukka opp nye opplysingar om fleire av dei "ukjende" knivmakarane frå Kongsberg. Knivane eg viste i blogginnlegget før Marken er no identifiserte: Ludvik Engebretsen, bestefar til Erik Engebretsen ved Bergverksmuseet, er meister for den spesielle Kongsbergkniven med svaner og børser på nedre slireholken. Og originalknivane med fløy på nedre holken, som Trygve Bjerknes hadde kopiert, skal vera laga av Hilmar Ulleberg, og antakeleg ikkje på KV slik eg trudde. Her er 2 knivar laga av Trygve.
Sjå bloggen til Per Toresen: http://kniver.blogspot.com/search/label/Kongsberg-Marken%202009

Sist onsdagskveld hadde me årsmøte i knivlaget vårt. Som vanleg hadde me besøk av knivekspertise som faginnslag på møtet. Denne gongen var det Gunnar Berg frå Tønsberg som viste oss sliresøm og sveising av sølvholk/toppholk på knivskaft. Etter å ha hatt besøk av Arne Mjøseng med Sigdalsknivar, og Gunnar Hope med foredrag om valbjørk og demonstrasjon av flott gravering tidlegare år, ser me at kvar og ein har utvikla "sin" eigen arbeidsmåte, og at det er ei mengd med tips å henta for oss alle frå dei som har erfaring. Gunnar Berg laga sin fyrste kniv i 15-årsalderen, og har no passert 2000 produserte knivar. Ikkje rart at han han vorti ein meister, ikkje minst sliresaumen er ofte eit eige lite kunstverk! Og kona Elsa, var med som vanleg, og sat å strikka heile kvelden! (Tok bilde med mobilen, med dårleg kvalitet: Gunnar lagar sølvholk, med Jan, Jose og Halvor som ivrige tilskuarar)

Martnàn på Røros og kniv frå Gudbrandsdalen

2009-02-23T12:40:00.000-08:00

Så var Røros-Martnàn over, ei stor oppleving for den som aldri har vori der før! Masse folk, stapp fulle gater i eit kompakt arrangement, bakgårdar med hestefolk, husflid, salg av varmmat, felespell, alt i ein eim av tradisjonar i denne velfortente "Verdensarven"! Og dans på fleire stader frå kl.12 om dagen til langt på natt. Riktignok stort sett pols, men som alle skjønar har det vori flotte dagar på Røros, og fin temperatur rundt -5 grader.

Ekstra moro var det å treffa ein trøndersk numedøling med feleskrin og toradervenner. Det vart flott musikk og stor stemning i Kaffestuggu, takka vera Bjørnar!

Det einaste eg sakna var knivar. Riktignok var det sameknivar i mange salgsboder, både fabrikklaga og heimegjorte, men berre nye. Eit par lokale knivmakarar sat og viste knivmakeri - flott arbeid, og eit par svenskar seldte eigne knivblad og knivar frå salgsbua si. Men knivhandel med eldre knivar (og klokker) såg eg ikkje. I alle fall var det langt att til aktiviteten på Kongsberg-Marken, som kjem denne veka.

Me overnatta på Vinstra på turen til Røros, og her dukka det opp ein go`bit for ein knivkar: Ein gamal kniv frå Sel som skulle vera frå 1800-talet! Og svært original så langt eg kunne sjå. Knivmakaren visste ingen noko om, men frampå slira sat det ei nysølvplate med navnet G.Rudset inngravert med gamal skrift (Navnet ser ut til å ha vori skori inn i slira under skiltet fyrst).

Det er felt inn perlemor som pynt i skaftet, og rissa eit enkelt geometrisk mønster i treet som ramme rundt perlemorplatene. Innerst på knivbladet er det ei brei pynteplate i nysølv heilt rundt bladet, dekorert med to paralelle striper. Slira har ein enkel doppsko i nysølv nederst, og ingen holk høgare opp. Den er nokså originalt dekorert, med ein utskoren figur forma som eit tre i læret over doppskoen. Ellers er det opphenget som ein legg merke til; Fyrst ei enkel hempe av lær sydd bak på slira. Til ein messing?ring på toppen av hempa, er det festa ei lærreim med spenne i, klemt fast av ei nysølvramme og med ei trekanta nysølvplate i tuppen av reima. Begge er pynta med enkel dekor.

Her er bilder som viser kniven og nokre av detaljane. Dei kunne vori betre, men viser litt av det eg har beskrivi. Eg vil gjerne høyra frå folk som veit meir om knivmakar eller eigar.

Marken, Oskar-knivar mv

2009-02-16T12:41:00.000-08:00

Snart er det Marken på byen att, men fyrst reiser Mona og eg til Røros-Martnàn. Det blir ei ny oppleving, med eit ekte folkeliv med hestar, dans og musikk som ingen andre kan oppvisa maken til - ifylgje omtala på førehand. Kanskje tek eg med nokre knivar, for det finns sikkert knivfolk her som på alle andre markenar. Spennande blir det i alle fall. Me skal bu hjå svigerforeldra til Marte midt i byen!

Neste veke kan me fortsetja på Kongsberg, der knivfolket no har fått eigen samlingsplass i den søre fløya innanfor utstillarane i Bergverksmuseet - ei framifrå løysing etter mitt syn. Per Toresen skriv meir om dette i sin blogg, og i referatet frå fjoråret presenterar han ein kniv laga på Kongsberg, som ingen veit kven har laga. Nedre doppskoen er dekorert med både svaner og gevær. Er det nokon her i distriktet som har peiling, er me fleire som gjerne vil høyra. Sjå nederst i artikkelen http://kniver.blogspot.com/search/label/Kongsberg-Marken%202008

Trygve Bjerknes, som no er død for nokre år sia, var tidlegare KV-arbeidar og ivrig knivmakar. Eg køpte ein gong ein kniv av han, som skulle vera ein etterlikning av ein Kongsberg-kniv laga på KV. Modellen var svært lik dei andre knivane han laga, lik ein Numedalskniv, men på den nedre doppskoen var det forma ei fløy rundt enden av kniven (sjå bildet). Eg er og veldig interessert i om det finns nokon som kan bekrefta det Trygve fortalte, eller kjenner til gamle knivar som liknar denne.

Eg har tidlegare nevnt Oskar Bye, som dreiv keramikk-verkstad her på garden. Han var veldig glad i besøk, og satt gjerne med noko trearbeid i hendene medan praten gikk. Enten vart det sleiver eller treskeier, eller han laga knivar. Det var typiske bruksknivar, gjerne med gjennomgåande tange og ein gamaldags dansk 25-øre med hol i som topp-plate på skaftet.
Ein spesiell knivtype han spikka, med snitta skaft, hadde han i ungdomen sett ein gamal kar på Rødberg som gjorde. Her er bilde av Oskarknivane me hadde på utstillinga på Rollag Bygdetun for eit par år sia. Den med snitta skaft er nr.2 til høgre. Denne modellen har eg prøvd å laga etter, med slir som står litt i stil med skaftet. Her ei gave til Terje, etterfylgjaren min som skogbrukssjef i Flesberg.

Lågdalsmuseet på Kongsberg fekk ei fin gave frå arvingane til Oskar, både keramikk og trearbeid/knivar. No i Marken er nokre av knivane hans stilte ut der saman med trearbeidet, medan keramikken er teki vekk for å gje plass til teikningar og maleri av Kongsberg-kunstnaren Herman Gundersen. For interesserte er utstillinga åpen frå 10-15 på kvardagane.

Kampen for tilværelsen

2009-02-09T13:20:00.000-08:00

Det fantastiske vinterværet heldt seg, og med kulda og djupsnøen kjem fuglar og dyr ut av skogen og søkjer inn til folk.

No "tussar" det av elgspor oppover i skogen heilt ned mot tunet her. I natt har det liggi dyr under epletreet ved grisestallen, etter fyrst å ha kosa seg med kvistar frå siljua og morelltreet ved postkassa. Frå bergryggen ovom grisestallen har elgen hatt flott utsikt til tunet - og dramaet som det var så tydelege spor etter då me kom ut i dag:

Etter vegen mellom bygningane her var det spor etter både rådyr og rev. Begge hadde heldi stor fart. Tydeleg at det eine dyret hadde jaga det andre - og gjett kven? Det fyrste eg såg var spor etter rådyr i lange hopp rett mot huset vårt. 3 meter unna hadde det bråsnudd attende rundt tuntreet. Men bak lønnen hadde reven tydelegvis kutta svingen, angripi rådyret i eit par byks og fått det i bakken. Etter litt basking hadde rådyret kjempa seg i tunge hopp nokre få meter til det deisa i bakken att. Parallelt med rådyret var spora etter bakbeina til reven, som tydelegvis hadde hangi på rådyret. Sjå bildet.

Rådyret hadde kjempa seg laust att, byksa ein runde rundt bua - med reven etter! Deretter i full fart nedom huset vårt, ein runde inn under verandaen - og reven etter. Rart ingen av oss vakna?
Så i fullt sprang nord mot låven, under låvebrua og ned i snøhaugen nordom låven, der reven på nytt hadde fått rådyret i bakken. Eit nytt basketak før dyret slapp laus att, ein kjapp sving rundt foringsplassen til kyrne nedmed bjørka, med reven i hælane, den hadde kutta svingen utan å nå att rådyret denne gongen.

Etter å ha følgd kyrtråkket nedom låven, forsvant spora nedover jordet, inn i eit skuterspor ned til huset til tante Sigrid nedst i jordet. Reven hadde hoppa etter oppi rådyrspora, men neppe i full jakt, og spora forsvant til skogs nordover mot boligfeltet. Det var ikkje blodflekkar å sjå på "kampplassane", berre nokre få hår.

Dette vart litt av ei historie, og kva som vidare skjedde, om rådyret greidde seg i djupsnøen, eller reven fekk steika si, veit eg ikkje, for her stoppa sporinga mi. Det er sjeldan ein kan "lesa" så tydeleg ein kamp på liv og død - og det rett utanfor eiga stugudør! Og at rådyra har strie dagar no, sjølv utan reven i hælane, er det ikkje tvil om.
Reven har forresten vori gjengangar her dei siste nettene. Så da katta vart borte nokre dagar før helga, rekna me med at ho hadde enda som revemat. Men den gang ei, her ein morgon var ho ved fjøsdøra att, utan ei skramme. Og katta har som kjendt ni liv!

På foringsplassen i dag kosa kyrne seg som vanleg i solskinnet, utan å ane kva for drama som der hadde gått føre seg nokre timar tidlegare.

Vinter i Norge

2009-02-01T12:57:00.000-08:00

Det har vori "tørke" i bloggen min ei tid no. Etter begravelsen til mor, hadde me ei minnerik samling i Kjørkjestugu, med familie, vener og grannar, ei høgtidsfull og triveleg minnestund.
Og sia har det gått slag i slag, som AFP-pensjonist går dagane i ein fei!

No i månadsskiftet januar-februar er vinteren her for fullt - slik me hugsar`n frå "gamle døgør"; Snø, sol og kulde! I dag tidleg viste gradestokken -20, det kaldaste me har hatt i vinter. Best er det å sitta inne å fyre, men det er så fint ute at ein må ut i snøen og sola ein tur. Vedhenting, sjekking av vatnet i kraftverket og foring av kryture er faste gjeremål.
Og naturen innbyr til fotografering. Her er 2 bilder frå kjøkkenglaset kans: Fyrst ved soloppgang på morgonen, med kulde og skodde over Rollag sentrum, og solskin på Trynefjell og Bratteberg. Så ved solnedgang, med skugge over dalen og Bergsjø, og motsol gjennom bjørketrea i Storerøys. Og så eit bilde frå stuguglaset: Frå takrenna heng det svære istappar og blinkar i sola!

Fredagskvelden var det plateslepp på Veggli vertshus. Folkemusikkgruppa "Hått" med Nils Øyvind Bergset i spissen har spela inn gammal dansemusikk her frå Numedal, Telemark og Valdres. Med seg har han Per Anders Buen Garnås på hardingfele og Anders Erik Røine på gitar mm. Eg sit og hører på plata no mens eg skriv. Mange av melodiane er nye for meg, men musikken er kjend - det var denne me dansa etter i ungdomen, da det var fest omtrent kvar einaste helg på eit eller anna ungdomslokale her i dalen. Ein tradisjon som no dessverre er heilt borte. Litt frå "plata" kan høras på videoopptak i Laagendalsposten: http://www.laagendalsposten.no/article/20090131/NYHET/273411264/1099

Livets gang.

2009-01-09T03:52:00.000-08:00

Så er eit langt og strevsamt liv over. Mor sovna stille og fredeleg inn i går efta på Bygdeheimen, der ho har vori pleiepasient sia ho fekk slag hausten 2000. Det vart ein brå overgang frå full aktivitet "døgnet rundt", til eit liv i rullestolen. Det å mista taleevna var nok aller verst, men ho har vori sterk og tapper heile tida. Det er visst vanleg at slagpasientar får depresjonar, men hjå mor har eg aldri sett gråt eller tårer desse åra. Berre ei oppgjeven risting på hovudet når ho har prøva å svara oss eller ønska å fortelja noko. Akkurat det har vori aller verst!

Etter å ha stelt si eiga mor (og mi bestemor) som senil pasient dei siste åra ho levde, bestemte mor seg for at ho skulle på Bygdeheimen hvis ho nokongong kom i same situasjon. Så det var ein godt motivert pleiepasient som kom dit for vel 8 år sia. Og maken til godt stell og ettersyn som ho der har fått, det skal ein leite lenge etter!

Eit par bilder frå ulike bolkar av livet hennar:

Fyrst saman med far, Håkon Lid, på Heimesetra Bufjell der han for og fridde rundt 1940. Bildet viser den flottaste setervollen oppå høgda her, der skogen no er i ferd med å overta heilt, midt inne i Trillemarka-Rollagsfjell naturreservat. Tenk om setervollen eingong kan hoggas og åpnas att som det viktige landskapselementet det er – trass i vernevedtak! (Problemet rundt vern, attgroing og skjøtselsplaner kjem eg attende til ein annan gong).

Det andre bildet er ganske nytt, og viser 4 kvinnelege generasjonar her i tunet på Nord-Li. Mormor Gunhild i rullestolen, dottera Vigdis som er eldste syster mi. Dotter hennar heiter Hilde, og ho er mor til tvillingane Agnes og Helene.

Jul, løypekjøring mv.

2008-12-28T09:45:00.000-08:00

Me er midt i romjula, og her i huset er dei fleste julegjestene no reist. Det har vori ei litt spesiell jul, med sjuke og skadde folk. Verst gikk det ut over Gaute, som ser ut til å ha rivi av korsbandet i eine kneet under aking nedi bakkane her! Det skjedde forrige dagen – andredag jul.
Om kvelden kjørte eg han til lagevakta i Veggli. Derifrå vart han sendt vidare med drosje til Kongsberg sjukehus for å ta røntgen, og ein ny drosjetur til Kongsberg dagen etter til spesialist/ortoped. Dermed må han truleg gjennom ein operasjon - med ventetid opptil eit halvt år -. Ikkje heilt lystelege utsikter.
Me andre har vori gjennom ”fårången” etter tur, med magesjau og kvalme. Vesle Viil hadde nok smitta med seg frå barnehagen i Oslo. Deretter vart mamma Marte sjuk, og tilslutt eg og Mona. Ho har vori meir i senga enn på beina like frå juleeftan til idag!

Men uansett er det veldig triveleg med masse folk i huset, og rikeleg med god mat.
Juleeftan vart det Marte som fekk hovudansvar for festmaten, noko ho greidde med bravour! Ribba var fyrsteklasses og moltekremen sette spissen på måltidet. Så var det gavedryss, utan nissebesøk. Men seinare i jula hadde me eiga nissejente på garden! Sjå bildet.

Som ein fortsettelse på den forrige bloggen min, såg me 2.-dags morgon eit rådyr som låg daudt i vegkanten ovanfor idrettsplassen. Det var eti på av rovdyr, og me tenkte straks på gaupe. Eg ringte rovdyrkontakt Sigurd, men da han kom litt seinare på dagen var dyret borte. Her er eit bilde eg tok av rådyret der det låg. Dyret var tydelegvis flytta 10-15 meter. Heile halsregionen var eti opp, men ellers var det ikkje ei skramme å sjå. Truleg har reven vori på ferde, for den prøvar gjerne å få laus hovudet for å ta det med seg. Det var ikkje tydelege spor etter større dyr eller kamp, så helst truleg er dyret påkjørt og har daua momentant. I tilfelle har sjåføren gjort noko ulovleg, for Viltnemnda har ikkje fått melding om påkjørsel, slik lova pålegg!

Med det fantastiske vinterværet me har fått, vil eg anbefale ein skitur i løypene oppå høgda. Slik såg det ut da eg kjørte løypa over Barketjønnmyra, akkurat i solnedgangen forrige dagen! Saman med Nils i Torsrud har eg kjørt og slodda løypa frå Langevatn og sørover, nesten til Vrågå. For å koma heilt dit, må me ha meir snø. Men dei som vil gå ei fin rundløype no, kan starte i Søre-Bergan og følgje vegen til Korsløkjin. Deretter oppkjørt løype langs Møretjønnvegen nordover til Svartetjønn, Holmetjønn og Langevatn, og heimatt om Bufjell og ned løypa etter vegen til Bjørndalen. Ein passeleg dagstur no tidleg på vinteren!
Ellers er det moro å sjå at Sigurd Pettersen er i draget att, sjølv om dei beste er samla i hoppuka. Håpar han snart slær heile hurven att! http://www.laagendalsposten.no/article/20081228/SPORT/288557785/1099

Ei fortsatt god jul og eit godt nytt år ønskas alle blogglesarar her frå Nord-Li!

Gaupe

2008-12-15T11:34:00.000-08:00

Idag har eg vori med Sigurd Storemoen i skogen. Han er rovdyrkontakt i Rollag, knytta til SNO (Statens Naturoppsyn), og er den som skal ha beskjed om vi ser gaupespor mv. Sjå heimesida til Sigurd: http://sigurd.storemoen.net/rovdyr.htm.
Igår efta kjørte eg skuter for å brøyta skiløypa etter Bufjellvegen, og der oppdaga eg ganske ferske spor etter minst 2 gauper. Så idag kom Sigurd på sporing. Og heilt riktig, det var 2 gauper som hadde passert sørover frå Nilsset/Måsåvåberget, under Torsrudåsen og vidare etter Løytekøsvegen til Larsgardkøsin, truleg i går morgon. Så no er dei gjerne komne til Djupdal, og kanskje over Ulvikbrua til vestsida, ein plass der dei ofte passerar Laugen.

Det er ikkje uvanleg å sjå spor etter gaupe lenger. Ofte kan det sjå ut til å vera berre eitt dyr, for dyra kan gå nøyaktig i spora etter kvarandre lange strekningar, for så plutseleg å deile lag i 2 eller 3 spor.

Det spesielle denne gongen er at ei hogaupe omtrent samtidig vart fanga i gaupebås litt lenger opp i bygda. Ho fekk GPS-utstyr og blei døpt Kari, og er no på vandring nordover i Veggli. Og dagen etterpå kom det enda ei gaupe opp til fella, som ikkje var gjort klar etter forrige fangst. Så det manglar ikkje på gauper her i bygda! Utfordringa er å setta jaktkvoter som er høge nok til å hausta tilveksten, så ikkje folk mistar trua på forvaltinga, og tek seg til rette på eiga hånd!

Bildene er teki av Sigurd. Det fyrste viser dokumentasjon av dagens sporing, og det andre Kari med ei bedøva Kari.
Kari kan etterkvart følgjas på internett, noko forsinka. Slå opp på NINA Dyreobservasjonar og logg deg på http://www.dyreposisjoner.no/
Meir om gaupe kan du lesa på http://scandlynx.nina.no/

Tillegg: Det er masse spor å sjå i skogen no, både etter hare, rev og rådyr. Og ferske elgspor "tussa" det av omtrent overalt mellom bygda og høgda. På turen møtte eg elgkyr med kalv nørst i Løytekøsvegen. Ved Pjolterbordet, i enden av Tobakkrullvegen, flaug det opp ein flokk på rundt 20 orrar, den største flokken eg har sett på mange år! Og fleire stader flaug det opp orrfugl frå "dokk" - nedsnøga grop i snøen.

Norges største skogreservat.

2008-12-08T15:28:00.000-08:00

Sist fredag vart Trillemarka/Rollagsfjell freda i statsråd. Dermed er Norges største skogreservat på nær 150.000 dekar eit faktum. Til stor skuffelse for oss grunneigarar, som hadde strekt oss ”110%” for å vera med på ei minneleg løysing saman med dei 3 kommunane våre - Rollag, Sigdal og Nore & Uvdal. Sjølv med 3 einstemmige kommunestyrer, eit einstemmig fylkesting (-1 stemme frå SV), eit einstemmig fylkeslandbruksstyre og ei fagleg tilråding frå miljøvernavdelinga hjå Fylkesmannen i Buskerud v. Fylkesmann Kirsti Kolle Grøndal, den ”frivillige” løysinga nådde ikkje fram til den norske Regjering. Det eg vil kalla ”den femte statsmakta” i Norge, naturverneliten med sitt propagandaapparat, vant sjølvsagt denne "krigen" og. Dei lever av oppslag i media, ønskar difor konflikt, og har derfor vist seg å vera omtrent umoglege å argumentera sakleg mot.
Dermed er Fjøsli-gardane, der bestefar (Narve Lid f.Fjøslien) voks opp til han var 18 år, vorti reservat! Noko eg aldri ville trudd kunne vori mogleg! Onklane hans, som alle lærte smedkunsten i Fjøslien, har eg skrivi om før (kanskje meir om dei seinare).
Når naturvernfolka fyrste gong lanserte dette kjempeområdet for 12 år sia, vart det omtala som ”urskog”! Ein provokasjon: Over 60 setrar og fleire gardar er ikkje urskog, det skjønar alle. Men bløffen vart godt planta i media. Seinare vart det omgjort til ”naturskog”, eit svært omdiskutert begrep, utan nokon klar skogfagleg definisjon. Derfor har naturvernforbundet no lansert ”eventyrskog”. Dei held kurs i registrering av eventyrskog. Den lar seg neppe katalogisera, men er basert på den enkelte sine følelsar! Og dei kan som kjent ikkje diskuterast.

Som dei fleste skjønar har eg sterke band til dette området. Frå eg som 2-åring vart kløvja til seters på Nybu, tvers gjennom det nye reservatet, har dette vori skogen og fjellet for meg. Som tømmerhoggar i sommarferiane i ungdomen, trytefiskar i tjønnane, moltehentar på myrane osv. Alt dette har eg fortalt om i innlegg frå grunneigarsida på folkemøte i Sigdal, med daverande miljøvernminister Helen Bjørnøy. Og seinare på samling i gardstunet på Fjøslien, med 4 av dei mest sentrale stortingsrepresentantane frå Buskerud, med stortingspresident Torbjørn Jagland, Per Olaf Lundteigen (Sp), Trond Helleland (H) og Sigrun Eng (Ap). Men til inga nytte!
Eg skreiv ein kortversjon av foredraget i Aftenposten. Sjå på heimesida til grunneigarane.
http://www.trillemarka-rollagsfjell.no/default.aspx?ArticleID=64284&MenuID=11699

Bildet over er frå heimesida til naturvernforbundet, og viser Tjønnsetertjønn med Svartetjønnåsen bak.

Mange forskarar har interessert seg for området vårt. Skogforskarane har m.a. publisert denne rapporten frå området ved Gamlevolltjønna, der dei eldste levande grantrea i landet er.
http://www.skogoglandskap.no/filearchive/storaunet_et_al_aktuelt_5_05.pdf
Her ein artikkel som viser 2 bilder frå Øvre Fjøslien (Bestefar står nederst av dei 4 bak på bildet) http://www.skogoglandskap.no/filearchive/rolstad_and_storaunet_2003_trille.pdf

Og Norske naturfotografar har vori her og teki mange fantastiske bilder frå eit flott område:
http://www.trillemarka.no/bilder/art49.htm

Knivbladet og tussekniven frå Sigdal

2008-12-07T13:38:00.000-08:00

Ja, no er siste nr. av Knivbladet for i år komi, med masse interessant stoff, mest frå Telemark. I bladet nevner redaktøren bloggen min. Og den til Per Toresen, som er ein rein knivblogg med masse knivstoff. Bloggen min er og kalla knivblogg, sjølv om eg skriv om mange andre ting og. Men tanken er at litt av det eg veit om knivmakarar og gamle knivar vil eg gjerne fortelja om i bloggen min - og gjerne få kommentarar til!
Eg har vori med i knivforeninga sidan starten, og har etterkvart ei stor samling med "Knivblad". Når ein blar i desse, dukkar det stadig opp nye ting som ein ikkje har lagt merke til før, og som får ny aktualitet fordi kunnskapen min om kniv aukar. No har eg sendt inn eit par artiklar til bladet. Ein er basert på noko eg har skrivi om her i bloggen, men litt meir utfyllande om emnet. Den andre er svar på eit spørsmål i Knivbladet på 90-talet. Her er det bilde av eit knivskaft med innrissa nissar/tussar, med spørsmål om nokon har opplysingar om kniven.

Eg har hatt fleire slike tusseknivar gjennom åra. Den eg har no er ikkje spesielt fin, med sprekk i skaftet. Men akkurat den kniven som vart vist i Knivbladet, fekk bestefar min, Nils Bjørge, som betaling for ei geit han hadde på setra ein sommar. Eigar av geita var Kittelsen frå Sigdal. Eg har trudd det var kunstmålar Theodor Kittelsen, som budde på Lauvlia ved Sonern mange år, men det ser ikkje ut til å stemma.
Meisteren for tusseknivane er Engebret Båse frå Sigdal. Knivane er store etter dagens standard, godt over 20 cm lange, og er som regel utan slir. Engebret hadde visstnok ein skomakar til å laga slirer for seg. På dei knivane eg har sett er det gjerne 4 tussar/nissar rundt skaftet, 2 på kvar flatside. Ofte spelar ein av dei fele. Tussane er rissa inn med såkalla "kolrosing": Figurane er fyrst rissa inn med ein kvass kniv, og deretter gnidd inn med ei blanding av finmalen ore- eller furubark og olje. Når dette blir gnidd bort og pussa fint, kjem mønsteret tydeleg og skarpt fram.

Men meir om geita og gjevaren kjem i Knivbladet.

Kvennhølet kraftverk

2008-12-01T08:38:00.000-08:00

Her om dagen hadde kraftverket mitt 5-årsjubileum. 5 år - du verden kor tida går! Eg syns nettopp eg dreiv å bygde det, med god hjelp av Leif Haug frå Borgegrenda i Nore. Og den 11.09.03 (nøyaktig 2 år etter Twin Towers) slo Al Kaida? til under kraftverksarbeidet i tunet her, og slapp ein kumring av betong ned på okla mi så den vart knust. Deretter ein 4 timars operasjon med montering av jernskinner, skruar og spiker. Den var heldigvis vellykka, så eg kunne dansa numedalsspringar på den fyrste nyttårsfesten etterpå!

Men attende til kraftverket; eit såkalla mikrokraftverk - eller kanskje det bør kallas eit mikromikrokraftverk. Ingeniøren frå Tsjekkia kalla den i hvert fall "ungen sin", den minste av dei nærare 50 han hadde hatt ansvar for. Kvennhølet kraftverk har fått sin plass i referanselista til Hydrolink /Hydrochom 2003, ( http://www.hydrohrom.cz/reference.htm ) saman med Grønhovd kraftverk som Anders Bjørnsrud i Sigdal kjøpte på turen saman med Sigmund Båstad og meg til Praha. Mikrokraftverk er navnet på dei aller minste, under 100 kilowatt, så har me minikraftverk opp til 1000 Kw, og småkraftverk vidare opp til 5000 KW.

Så korleis har det gått desse 5 åra? Den tsjekkiske Pelton-turbinen berekna på 86 m fall, kan produsera opptil 14 kilowatt. Rundt 10% av dette blir friksjonsvarme i kraftverket. Ved å kjøra verket på ca.11 Kw går det stort sett utan problemer. På 5-årsdagen den 26.november hadde eg produsert i alt 376000 KwH. Altså 75200 KwH i året i gjennomsnitt. Det er omtrent det me bruka her på garden da kraftverket vart bygd, og me enno dreiv med mjølkeproduksjon.
Men produksjonen er ikkje jamn gjennom året, og heller ikkje frå år til år. Li-åa, som i hovudsak kjem frå Bufjellvatnet og frå tjønnet nordom Skarpmosetra, er ein typisk flaumbekk. Den flyg veldig opp i regnvær og vårløysing, og blir omtrent tørr i lengre tørkeperiodar. Heilt typisk i fjor (2007) da alle hugsar 50/100-årsflaumen fyrst i juli. Bildet øverst er teki den 3.juli da vatnet i åa var på det største. 2 månader seinare, fyrst i september, var Li-åa tørr!
Som alle skjønar gjev dette svært ujamn produksjon, og periodevis mykje pass av vatn og utstyr. No brukar me litt mindre strøm enn det me produserar i året. Derfor blir litt levert på nettet - til spot-pris. Andre periodar må me kjøpa strøm, som alle andre, til full pris. Differansen blir som regel pluss i strøm, men minus i "blanke kronur"!
Heile investeringa var på omtrent ein halv million kroner (På størrelse med ein ny VAN 4-hjulstrekk). Slik det no ser ut kan pengane tenas inn att i løpet av 15 år, i spara strømutgifter, og utan å rekna på renter og arbeid/pass. Så det stemmer vel det som eg vart fortalt på kurs om småkraftverk før eg starta opp: "Den som satsar på småkraft, han lever fattig, men dør rik"! Kvennhølet blir nok ingen rik av, men turbinen bør kunna gå lenge etter mi tid. Legg merke til spikeren og konestykket på bildet, som balanserer oppå turbinen. Inga "slingring i valsen" her!

"Inn på tunet" og fotoregistrering

2008-12-01T06:31:00.000-08:00

Me har i nokre år vori med på eit prosjekt som bondelaget kallar "Inn på tunet". Me har stort sett hatt besøk av ungar, og etterkvart har det vorti mange bilder. Her eitt med dyre-elskaren Jon med veslepusen - og løvetannkrans i håret.

Løvetann har forresten hatt fleire navn her dalen. Lekkjeblom eller Kjeeblom er to av dei. Alle som har laga lange lekkjer av løvetannstilkar skjønar kvifor. Eit anna navn frå Uvdal er Nattsøva. Dei fleste har vel lagt merke til at løvetann-blomane sprett ut om dagen, og knepper seg att om natta. Det ser ut som dei søv.

Her om dagen ringte eg fylkesfotografen i Buskerud, i forbindelse med registreringsarbeidet me skal i gang med. Og han ville svært gjerne koma og visa oss i gang med arbeidet. Dette skjer neste onsdag, den 10.desember. Men fyrst har me bedi oss sjølve til Lampeland i morgon, så heile gjengen reiser på besøk til fotogruppa i Flesberg, for å sjå og læra. Det blir sikkert både triveleg og nyttig, og gode kontaktar å ha for framtida. Alle gledar seg til å koma skikkeleg i gang!

Ranvik-knivar

2008-11-24T04:10:00.000-08:00

I Flesberg har det vori fleire flinke knivmakarar. Dei best kjende er vel Ranvik-karane, fyrst og fremst Hellik Ranvik (1885-1971). Begge brørne hans, Niri og Ola, og faren Kittil har og laga knivar. Hellik var ein utruleg handig kar, og kunne laga omtrent kva det var. Derfor vart han bruka av mange i bygda når dei trengte noko nytt, anten det var ski, river, korger, knivar eller andre ting dei trengte. Olaf Aannestad fortalte meg at far hans ein gong fekk Hellik til å laga ski for alle barna, alle av same rognetreet. Sjølv hadde han aldri bruka skiparet sitt. For nokre år sia var det skiutstilling på Skogbruksmuseet på Elverum, der skiene til Olaf var utstilt. Etterpå ga han dei til museet som gave! Så kanskje me kan sjå dei der under knivdagane?
Hellik var ein framifrå hardingfelespelar og felemakar. Han kunne ei mengd slåttar, og slåttesamlaren Arne Bjørndal og seinare Sigbjørn Bernhoft Osa var og lærte slåttar av han. I likhet med far sin var han svært musikalsk, og sa ein gong at "når je hadde hørt en spellemann en stann, kunne je høre`n i dagavis etterpå - slåttæn song så tydele i hue på meg".
Men det er som knivmakar Hellik er best kjend. Han må ha hatt ein stor produksjon, for det finns mange knivar etter han. Han kunne prøve seg fram med ulike modellar. Ein gong han hadde vori i Telemark på ei utstilling, laga han ein flott telemarkskniv etterpå.

Bildet her viser ein modell som Hellik ofte laga. Den kan likna på stasknivane til Magnus Støvern frå Sigdal. Kanskje ein tanke slankare i forma. Ellers er Numedalsknivar og Sigdalsknivar ofte nokså like. Denne kniven fekk ein kar i Lyngdal i konfirmasjonsgave, omtrent maken til den bror hans fyrst hadde fått. Den har treslire og nokså lange holkar, der magebeltet på slira er nokså lik toppholken, berre litt mindre. Graveringa er enkel og velkomponert, og nøyaktig utført.
Knivbladet er smidd av Olav O Grimsrud frå Tinn.

Hellik var perfeksjonist og nøye i arbeidet. Da han skjøna at han ikkje fekk det til like bra lenger, vart det brått slutt med knivmakeriet, som med felespelet.

Hellik laga og bunadsknivar med lærslir. Knivmakar og smed Jan Lislien i Lyngdal har bruka modell av Hellik Ranvik i sine Numedalsknivar. Ein annan modell som er bruka av mange knivmakarar her i Numedal, er det bilde av på s.111 i Norsk Knivbok av Øystein Kostveit. Desse knivane er laga av Hellik, og er eigd av barnebarnet Arvid Dokken. Det er derfor feil når det står i boka at Arvid har laga dei. Hellik er og meister for kniven på s.56 i same boka. Den er nok meir lik den eg har bilde av her.
I same boka, på s.63 er det bilde av 2 knivar som Ola (1888-1921), bror til Hellik, har laga. Svært spesielle og flotte knivar, med perlemorinnlegg lik dekoren på ei hardingfele! Han reiste til Amerika i ungdomen, og rakk ikkje heim att før mora døydde. Det gjorde han sørgmodig og tungsindig dei få åra han levde etter han kom heim.
Me hadde og med ein kniv av eldstebror Niri (1880-1965) på knivutstillinga på Lågdalsmuseet 1996, der Numedalsknivane hadde ein sentral plass i presentasjonen av knivar frå Buskerud.

Tillegg 30.11.: At Hellik Ranvik var ein framifrå gravør av rosemønster er ikkje så rart. I tillegg til alle andre håndtverk, dreiv han med rosemåling. Telemarksrosene kunne han sikkert herifrå, da han hadde kurs i rosemåling hjå A Hylland frå Telemark. Han var derfor både stilsikker og kreativ nok til å laga sine eigne rosemønster.

Meir om Hellik Ranvik kan du lesa i Flesbergboka Bind V av Sigurd Vinger, og i Langs Lågen 1995 Hefte I.

Ein pangkveld på bridgen!

2008-11-19T12:58:00.000-08:00

Dei siste dagane har eg treft mange som har spurt om helsa mi, og korleis det står til - fordi eg ikkje har vori på bloggen på ei tid. Godt at nokon saknar skrivinga mi!
Det har skjedd litt av kvart i det siste, med besøk frå Bergen og Sørlandet forrige langhelg, og ei triveleg 60-årsfeiring i Bergen/Os no sist helg. Kari, svigermor til Viil, fyller år i slutten av november. Ho og mannen Sigbjørn reiser til New Orleans, der dei skal feire dagen saman med Hawaiifolket Alexander og Viil. Det blir sikkert ei oppleving, og ein flott markering av dagen, på høgde med festen i Os!

I går kveld hadde Harald og eg ein pangkveld på Flesberg-bridgen, og slo par nr.2 med utrulege 45 poeng! Og Jorun/Jan Erik havna heilt sist. Så der fekk dei for å ha slått oss med 3 poeng og seier forrige tirsdag. SMS frå Harald idag: "Vi fikk det til igår! Meldinger, spilling, med et par unntak for meg, alt funka! Andres feil gir og poeng!" Vegen er kort frå topp til bånn, og tur må ein ha for å gå heilt til topps. Men dette lever me lenge på!

I dag hadde me fyrste samlinga for fotoregistreringsgruppa i historielaget. Me har fått arbeidsrom i kjellaren i kommunehuset, med tilgang til det gamle bankarkivet hjå kommunekassa. Moderne skanne-utstyr og skrivar er kjøpt inn. No treng me ein ny datamaskin og etterkvart kanskje utstyr til avfotografering av filmar og fotoplater. I Flesberg har dei drivi med tilsvarande registrering, digitalisering, katalogisering og arkivering i fleire år, i nært samarbeid med fylkesfotografen i Buskerud. Ein takk til Asbjørn Brekhus frå fotogruppa i Flesberg som var med oss idag, og instruerte oss i skanning og lagring av data. Når alt kjem i gjenge skal bildene sendas til ein felles database i Drammen, og kopiar kan blir tilgjengelege på datasidene til kommunen. Endeleg er me igang med dette viktige arbeidet - og Randi sin draum (sjå http://mormor-tanker.blogspot.com/)!

På nettet finns masse rart, bl.a. bilde av John Aasen som vart født i Amerika like etter at mor hans utvandra her frå bygda! Han spela i fleire av filmane til Harold Lloyd. Sjå meir om han på http://74.125.77.132/search?q=cache:iMrzWC-N3F4J:en.wikipedia.org/wiki/John_Aasen+john+aasen&hl=no&ct=clnk&cd=1&gl=no

Eg er Rollag kommune sin styremedlem i Lågdalsmuseet, og var på styremøte i Kongsberg i kveld. Blant alt det andre positive som skjer på museet, kunne Gry Charlotte visa oss ein ny go`bit i samlinga; Dei hadde nyleg fått kjøpt kista som Sebjørn Kverndalen laga som brudekiste til kona si. Litt av eit klenodium.
For meg var det og moro å sjå att knivar, tresleiver og keramikk som Oskar Bye hadde laga medan han budde her på Nord-li. Samlinga var stilt ut i museet, og viser formingsevnene til Oskar på ein flott måte.

Bilder før og no (moderne telefoni)

2008-11-02T02:12:00.000-08:00

Ved frokostbordet idag prata eg i telefonen med begge døtrene mine samtidig! Viil på Hawaii og Marte i Oslo - og Vesle-Viil. I dag lar det seg gjera gjennom "Skype"-telefon. Me har dessverre ikkje Web-kamera som i orden, men dei andre har. Og 1 time etter fekk eg e-post frå Hawaii med bilder frå samtala deres på telefonen idag. Hvis kvaliteten er bra nok for bloggen viser bildet Marte og Viil som les om Krokodille Knut og alle dyra, medan tante Viil frå Honolulu ser på nede til venstre på skjermen! Eigentleg ganske utruleg; Om me hadde fortalt dette for få år sia, ville vel ingen trudd oss.

Som fortsettelse på bloggen igår kan eg fortelja om åssen mi interesse for kunstmålar Jacob Gløersen starta. Det fyrste bildet av han fant me på eit julekort i Drammen. Kortet viste kolmilebrenning i snøen. Dette hadde eg lesi om i slektsboka ”I ring om Fjøslia”, der bestefar (Narve H Lid, f.Fjøslien) skreiv om Gløersen og Fjøslien. «Milebrenning måla Gløersen ein vinter. Det var noko sør for Kjennmyra mila stod, og det var vel helst Gunnar som hadde denne mila. Det var ein gamal hardhaus frå Lyngdal - gamle Kolsru'en som var milebrennar. Synest hugse at han stod med noko vedhogging utanfor kjøyta - på maleriet. Gløersen sjølv rekna visst dette målarstykket for sers verdfullt».

Dette stemte med bildet på julekortet, bortsett frå at Kolsru`n hogg veden like ved kølmila, og ikkje ved kjøyta. ”Kjøyta” er namnet på den jordhytta dei budde i for å halda vakt medan mila brann. Frå mila på bildet går det ein tydeleg ”stolp” – tråkka stig – i snøen fram til kjøyta, som ein berre ser døra av inni snøen. Gunnar var forresten onkel til bestefar, og ein av dei 4 kjende knivsmed-brørne frå Fjøslien. Han stempla blada GOF (Gunnar Olsen Fjøslien). Og Kjennmyra er like heimom Røvsrovedalen og Tjuveskuten, der den gamle driftevegen frå Nybu heim til bygda går.

Den fyrste bildebokforfattaren her i landet heitte Elling Holst. Han og Gløersen var vener, og den 6.des 1895 skriv Gløersen brev til han frå Fjøslien: «Jeg blir altsaa her i Julen iaar og tror, jeg kan faa det hyggeligt. Ungerne er virkelig svært morsomme, og det gjør vist meget til, at jeg trives saa godt idethele. Det er nemlig ikke saa ligetil at arbeide her og mangengang blir jeg noksaa grætten af at rende frem og tilbage til Kulmilen uden videre Resultat et Par Gange om Dagen. Det har virkelig adskillig at si, at Motiverne ligger lidt nær, selv om baade Skia og Beina er i orden».

Og i brev til Erik Werenskiold den 21.jan.1896: «Det var noget specielt jeg reiste hid for ogsaa. Jeg indbildte mig nemlig, det maatte være noksaa moro at male en Mile i Skogen. Jeg tænkte, det maatte gaa an at karakterisere det ødslige Liv derinde paa den Maade. Jeg holder paa med det nu, men de lokale Forholde er desværre ikke riktig heldige og det er vrient at faa Stemning i det».

Året etter er bildet på utstilling, da han skriv i eit brev til Gerhard Munthe: «At min ”Kulmile” hænger daarligt, faar jeg finde mig i. Det kan være, at det er et daarligt Billede ogsaa (jeg indbildte mig egentlig ikke det).»

Dette var altså for 113 år sia. Og no har eg fått ei heil kulturhistorie av eitt julekort. Men utan at bestefar hadde skrivi om bildet i ”Fjøsli-boka”, hadde ikkje eg (eller nokon andre) visst noko som helst om dette. Så – sett igang og skriv Folkens!

Men eitt tankekors til slutt: Kva kan blir att til etterslekta i vår dataverden, utan brevskriving?

Ps. Beklager problemer med skrifttypene att :-(

Røvsrovedalen og Tjuveskuten

2008-11-01T14:18:00.000-07:00

"Blogge-Viel" frå Juveligrenda syntest det var moro å lesa om stadnamna i bloggen min! Så her kjem meir: Er du østpå Mørkje (Røllagsdialekt for Marka), og kjører vegen til endes forbi avkjøringa til ny-hytta til Per på Løken, da endar du i Røvsrovedalen. Eit rart namn vil mange si, men her er forklaringa.

Røvsrove var det lokale namnet på Skogsnelle (Equisetum sylvaticum) her i bygda før. Slektsnavnet Equisetum kjem av Equus som betyr hest og Seta som betyr børste eller stivt hår. Den er meir buskute og mjuk enn dei andre snelleartane, og er i gamle skrifter her frå dalen kalla Ikønrove! Eit anna namn er Kjerringrokk, som er bruka om fleire av snellene. Kjerringrokk vart i folkemedisinen bruka som urindrivande middel, men da er det Åkesnelle me tenkjer på. I likhet med kråkefot-plantene formerar snellene seg med sporer, og ikkje med frø som andre planter. Dei kan leva på våtlendt og rå mark med lite oksygen, fordi den kiselrike stilken er fylt med luftekanalar til å hjelpa oksygenet ned til rotstokken eller rotknollen under bakken.

Frå Uvdal fortel Andreas Flom i brev til botaniker Ove Arbo Høeg i 1941 om bruk av kjerringrokk, at ”Ullen av denne plante ble brukt til putefyll. Den var meget mjuk og behagelig til hodepute, og denne ull er nesten uslitelig”. Sjå meir om røvsrove på http://linnaeus.nrm.se/flora/orm/equiseta/equis/equisyl.html

I åsen ovanfor Røvsrovedalen ligg Tjuveskuten. På 80-talet organiserte Rollag Mållag innsamling av stadnamn frå bygda. Mor reiste rundt på gardane her i grenda, og samla namn med forklaringar, og merka dei inn på kart.Alt i mellomkrigsåra hadde skuleungar rundt i landet registrert stadnamn rundt på gardane, og dette materialet var til god hjelp der det fanns! Tjuveskuten har eg nok så vidt hørt om som gut, men namnet er forlengst borte frå daglegtala. Når eg no fann det i mors notater, med forklaringa at det er ein bergskut (skorte/hule?) der det eingong i gamal tid er funni tjuvegods, vart eg nysjerrig på å sjå plassen. ”Skut” er såvidt eg veit namnet på eit lite overbygd rom med åpen front i f.eks. ein gamal låve.

Ein fin søndag no i oktober drog eg på leiting, og omtrent der den var merka på kartet, var det ei ganske stor fjellhylle under eit overheng. Som ein ser på bildet er det fin utsikt til det karakteristiske Tekslehogget som ligg på grensa mellom Flesberg og Rollag (og nesten Sigdal).

Rett ovanfor denne åsen ligg Tjønnmyra, der kunstmålar Jacob Gløersen måla brenning av kolmile ein vinter, med gamle Kølsru`n frå Lyngdal som milebrennar. Det får eg fortelja meir om ein annan gong.

Ulykker, fiber, blogg og elgjakt

2008-10-31T09:28:00.000-07:00

Omtrent som eit knips med fingeren - så fort skjer det når ulykka er ute. Forrige dagen skjedde det med meg, det som ikkje skal skje. I landets farlegaste yrke, landbruket, er fallulykker av dei hyppigaste, ofte frå siloar. Og no var det min tur! Eg hadde kjørt rundballar til kyrne ute. Det var kaldt så eg hadde polstra hansker på, kanskje var dei glatte? Eg klatra opp utvendig på siloen, som så mange gongar før, for å tappa av pressvatnet før vinteren. Eit "par-tre" meter oppe glapp plutseleg taket, og eg baklengs ut i lause lufta. Når eg landa pladask på ryggen rett ned på tregolvet i lyu, trefte eg kanten av forbrettet rett under høgre skulderbladet. Det gjorde jæ.... vondt, og all lufta blei slått ut av brystet. Etter noko eg syntes var forferdeleg lang tid fekk eg pusten att, fekk kreka meg inn på kjøkkenet og fekk tak i Mona i telefonen. Kort fortalt enda det med ambulanse, røntgen og ei natt på sjukehuset på Kongsberg, så no lever eg på 3 ulike smertestillande og inflammasjonsdempande piller, og må ta det heilt med ro. Eg har hatt flaks, som ikkje fekk smellen i hugu eller fekk skadd indre organ! Eg er truleg litt for uvøren, for dette er ikkje fyste gongen eg skadar meg :-(

Me hadde eit viktig styremøte i Rollag e-verk i formiddag, og eg stilte som neddopa (og utilregneleg?) styreleder.
Numedal Fiber (NuFi), som me 4 e-verka i dalen eig saman, har blitt eit pengesluk for oss. Etter fyrst å ha sagt nei til å gje/låne bort nye millioner, ga me idag eit lån på 2 mill.- på visse vilkår. No er det opp til styre og leiing i NuFi å setta "tæring etter næring", og sørga for at dei kan tena pengar og finansiera framtidige lån utanfrå. BLINK2-prosjektet, som skulle skaffe breiband til "alle" (utan ADSL-dekning) i Numedal, har blitt ein større økonomisk belastning enn planlagt. Det viser nok ein gong at "butikk og politikk" ikkje gjeng saman, som ein av styremedlemene våre sa det! Dette er ei viktig samfunnsoppgave, som i hovudsak burde kostas av lokale eller sentrale myndighetar.

Det dukkar stadig opp sambygdingar med eiga side på internett, som heimeside eller blogg. Til det siste innlegget mitt, fekk eg kommentar frå Stormel (Anne Guri Storemoen) med bloggsida http://stormel.blogspot.com/ Her finns det masse flotte bilder!
Og den 13.oktober fekk eg denne e-posten frå Randi Voldbakken:

Jeg har allerede oppdaget den fine bloggen din (så den på Juvligrenda.net) Har lyst til å lage noe sånt jeg også !!!

Og Randi handlar: 2 dagar etter er bloggen i gang :o) Sjå http://mormor-tanker.blogspot.com/
Og for ein flott blogg! Med mange innlegg dagleg. Fine bilder og gode tekstar!
Om Fotogruppa i historielaget der eg er med: http://mormor-tanker.blogspot.com/2008/10/kaffekoking-ved-gule-blomman.html
Og om Marit sin 50-årsdag - på bridgen i Flesberg!

Og i kveld er elgjakta slutt for i år. Eg har ikkje vori med på eit par år, og heller ikkje hørt det endelege resultatet i Teksle jaktlag. Men går ut frå at dei fyllte kvoten på 20 dyr. Det er masse spor etter elg oppå høgda, i verneområdet Rollagsfjell. Og dei mangla berre 2 ungdyr for ei veke sia. Kvifor eg ikkje er med? Kanskje har eg det som jegeren i "Helge Elg", trøtt og utålmodig på post ;-)

No har forresten Helge Elg vorti fast tegneserie i Nationen. Veldig bra!

Litt av kvart

2008-10-27T14:39:00.000-07:00

Det har vori litt "tørke" på bloggen ei tid. Kanskje mest for at det har skjedd og skjer så mykje om dagen, at det lett blir rotete i ein gamal skalle? Akkurat no er det styrelederjobben i Rollag e-verk og engasjementet som eigar i Numedal Fiber som tek mykje tid. Og i morgon skal me ha seminar om den nye samvirkeloven, som gjer at vedtektene til e-verket må gjeras noko med.
I helga hadde me fleire besøk. Frå fredag til laurdag var Tor Olav her. Og alt på torsdagen kom Marte, Gaute og Viil. Viil gjeng no som berre det, og viser tydeleg at det er moro! Men så kjem det nye tenner, og med dei dårleg apetitt og litt feber. Så på laurdagen var ikkje jenta heilt seg sjølv, men det gikk heldigvis over :-)
Me var i bassenget på Idrettsskulen fredag kveld, der alle kosa seg. Her er bilde av ein badande familie frå Oslo, og eit stupefantom frå Flesberg.

Etter snart 8 år som rullestolpasient på Bygdeheimen i Veggli, har mor no vorti skrøplegare. Kreftkulen på kjaken veks, og ho er no mest i senga. Ho har vanskar med å svelja ned maten, så det kan lett bli for lite næring! Ho har støtt vori sterk, og er tapper, men no er det vel uvisst kor lenge ho kan greia seg -?

Ukjende knivar.

2008-10-14T14:48:00.000-07:00

På knivutstillinga som Rollag knivlag hadde på bygdetunet forrige året, dukka det opp ein ny knivmodell. Dette er ikkje heilt riktig, for eg har sett ein av knivane før, med ei slir som me har lura på om er den originale til kniven. Me har trudd at kniven er gjort av Steinar Storemoen (1856-1936), på grunn av serrateringsmønsteret på skaftet. Så dukkar det opp 3 til, omtrent like både i størrelse og utforming. Men utan slir. Alle dei 4 knivane finns på gardar her i Rollag, og må vera laga av same knivmakaren. Ettersom me berre kjenner til desse 4 knivane av denne modellen, er dei helst truleg laga her i bygda? Dei er små, på størrelse med ein gutekniv. Dessverre passa eg ikkje på å ta mål av dei på utstillinga. Bildet viser alle "Storemoknivane" me hadde på utstillinga, med dei 4 nede til høgre.

Alle knivane har like blad, som er svært spesielle. Dei ser ut til å vera laminerte, med stål i midten og kopparplater på kvar side! Og utan stempel. Det andre som er spesielt på desse knivane, er holkane på skaftet. Dei er så lange at dei dekker mesteparten av skaftet, ja ofte heile skaftet! Og dei er pynta med graverte ringar med serrateringshjul, slik som Steinar bruka på knivane sine. Så kanskje er det rett når han har fått ”æra” av å vera knivmakaren, utan at me hittil har greidd å dokumentera dette sikkert. Heller ingen av eigarane kan svara på det.

No kan me laga teoriar om andre moglege opphavsmenn. Rundt 1900 budde kunstmålaren Jacob Gløersen (1852-1912) her i bygda. Fyrst var han i Fjøslien, og seinare på Ulvik og i Bjørndalen. På alle desse gardane var det aktive kniv-/ljåsmedar på denne tida. Frå Ulvik sender han brev til kunstnarvenen Gerhard Munthe: ”Ulviken smier Kniver. Med meget kunstige Blade tildels, om ikke nettopp kunsteriske ... Til tidsfordriv kommer jeg vist til at bli Knivmaker ivinter”. Ulviken kan vera Nils, som da var ein eldre mann, og stempla blada sine N ULVIG. Eller det kan vera sonen Ola, som stempla OU.

Og i eit seinare brev til Gerhard og Sigrun Munthe, skriv Gløersen: «Vil Dere kjæbe Bjørneskind? Jeg har arbeidet en svær Kniv, som passer udmerket til at flaa Bjørner med nemlig. Og saa tænker jeg paa at udvikle Knivindustrien ved Hjælp af forskjelligfarvede Metaller paa Beslagene. Blir ikke det storartet? Jeg har ikke de nødvendige Instrumenter enda.»

Sjølv om ”våre” knivar neppe er egna til bjørneflåing, og dei absolutt ikkje er svære, er dei laga med ”forskjelligfarvede metaller”. Men ikkje på beslaget, men bladet. Er det mogleg at Gløersen her har realisert planene sine om å bli knivmaker? Serrateringsmønsteret kunne han reist nord til grannegarden Storemoen for å få gravert på. Uansett, dette blir berre spekulasjonar – som det så ofte er når det gjeld gamle knivar. Og sikkert svar får me vel aldri? Så me endar vel opp med at Steinar sjølv er knivmakaren -?

Steinar Storemoen (1854-1934)

2008-10-10T15:01:00.000-07:00

Steinar Storemoen er den mest kjende knivmakaren i Rollag rundt 1900. Det finns eindel knivar etter han rundt omkring i bygda og blant knivsamlarar. Han bruka ingen "standardstørrelse". Dei fleste knivstella etter han er store til bunadkniv å vera. Dei er nokså karakteristiske og lette å kjenna att, og me kan vel si at Steinar skapte ein eigen Numedals- eller Rollagsmodell.

Steinar laga mange stasknivar, hovedsakelig med lærslir med typiske ”stripla” halvmåneforma trykkmønster i. Slira sydde han med vanlege ”nestesting”, og saumen er som regel plassert bortgøymt under eine sideskinna, ofte mot ryggen av knivbladet. Han har og laga nokre få knivar med treslir. Nysølvarbeidet på slira er som vanleg i Numedal med toppring, magebelte, doppsko og sideskinner. Spesielt for Steinar er at han kan bruke både eitt, to og opptil tre magebelter på slira, iblant med nummer på baksida. Mønster, gravering med hjerter, bokstavar og hol i slireholkane er svært karakteristisk utført, gjerne med ein gravert ring rundt holet og nokre enkle graveringsriss ved sida. Det er ofte ”gravert” flettemønster med serrateringshjul både på slireholkar og knivholkane, noko ein og kan sjå hjå gamle knivmakarar, blant anna frå Trøndelag. På nokre av knivane har Steinar i tillegg kjørt serrateringshjulet både på magebelter og toppring, sjøl om det ofte er trongt med plass!

Litt meir om Steinar og livet hans, blant anna frå Rollag bygdebok, bind IV s.186, av Knut Hoff. Her er og eit godt fotografi av Steinar og 3 av sykena hans i hagan på Storemoen. Dei var i alt 7 sysken. Fyrst 2 jenter, Aasne og Torgun, som vart gifte til Rostad og Håråvenna. Odelsguten Simen døydde av tæring like etter at han hadde overteki garden. Ungkarane Knut og Ola, dei yngre brørne til Steinar, tok seinare over garden saman.

Steinar gifta seg i 1881 med Live Jensdotter frå Søre-Traaen, og dreiv i landhandel her i 80-åra. Jens, far til Live, var ”lesar”, lekpredikant og storspekulant, og ei kort tid ordførar i bygda. Begge barna til han og Sigrid døydde av tæring i 80-åra. Live vart 26 år og kunstmålaren Juul berre 23 år gamal. Da skogkompaniet som Jens var medeigar i gikk dundrande konkurs i 1890, og førte med seg eit økonomisk ras over heile bygda, reiste dei gamle til Amerika og kjøpte farm der. Dei kom seinare heimatt til Norge, og døydde her.

Etter at Live døydde i 1885, flutte Steinar attende til Storemoen og dreiv landhandel der fram til 1890-åra. Dei hadde ei dotter, Jøran, som vart med far sin til Storemoen, og seinare flutte til Øvre Bergseid, der ho døydde ugift 60 år gamal.

Steinar hjalp brørne i gardsarbeidet og dreiv som handverkar? Mest kjent er han som knivmaker, men han må truleg ha slutta med dette før han vart gamal. I alle fall kunne ikkje Thorvald Nerdalen, som kom som unggut til grannegarden Alfstad i 1911, hugsa å ha sett Steinar laga knivar! Steinar levde til 1934, og vart 80 år gamal.

Den største kniven, den til høgre, er opprinneleg ei (40-?) 50-årsgave frå Steinar Storemoen til ven og granne i mange år, Ola Asbjørnrud. Bladet skal vera smidd av svigerfar til Ola, den kjende smeden Nils Skarpmoen, men er ikkje stempla. Nils bruka stempilen NS i stor lykkjeskrift. Kniven er 22 cm lang, og slira 20,5 cm.

Etter at Ola var død, arva svogeren hans og son til smeden, Levor Skarpmoen, kniven. Han bruka kniven berre til fint, bl.a. når han var på Kongsberg-marken.(Opplyst av Ivar Traaen, barnebarnet til Levor Skarpmoen).

Det andre bildet viser Nils Skarpmoen i smia. Bildet er teki av sonen Narve Skarpmoen, som var ein kjend fotograf i Kristiania rundt 1900.

(Har problemer med skrifttyper. Sorry!)

Knivkveld og fuglemelding

2008-10-08T14:17:00.000-07:00

I kveld starta me opp att med knivkveldar i sløydsalen på Veggli skole. 4 av oss i den faste gjengen møtte. Nokon er nok opptekne med elgjakta enno. Asbjørn hadde med seg 2 gamle knivar frå ein gard i Nore. Eg hadde med ein kniv til opp-pussing fra Sissel og Vidar Lerstad, med blad smidd av bestefar til Sissel, Gunnar O Fjøslien. Stempil GOF. Han var bror til oldefar min, der 4 av brørne var aktive kniv- og ljåsmedar. Ved sida av Gunnar, var det Knut, Kristoffer og Erik.

Den eine av knivane frå Nore var temmeleg sikkert laga av Steinar Storemoen, frå Rollag, med litt utypisk toppholk på slira, og slirelær med saumen bak og utan trykkmønster. Men alt det andre stemmer med hans knivar, m.a. med serrateringsmønsteret på holkane og toppkula. Bladet, som var knekt, var stempla K.OLSEN TIN. Kjetil Olsen Bjerke.

Den andre var ein typisk Båse-kniv frå Sigdal. Helge Båse var storprodusent av knivar i Sigdal, og mange kom og hit til Numedal, med eller utan slire. Kniven hadde blad av Svein Brynjulfsen Tverberg (ST TINN), som er nokså vanleg på gamle knivar. Eg hadde forresten fått med maken Båse-slir med Fjøslikniven, og tok bilde av slirene saman.

Tidlegare i dag såg me 2 ukjende småfuglar på nysåninga rett utanfor huset vårt. Dei likna litt på linerler, men med gulfarga underside, og hadde nesten grå overside som gikk over på meir brunt på vengene. Etter litt studering fann me ut at det var 2 vintererler. Eg har tilgang til å melda inn observasjonar på internettside om fuglar, så no er dei registrerte under http://www.artsobservasjoner.no/ (Ser ikkje slik ut?)
Meir om vintererle kan du finne på heimesida til Norsk Ornitologisk Forening, og på bl.a. http://www.birdlife.no/fuglekunnskap/fugleatlas/?art_id=235

Flesberg-bridge

2008-10-07T14:38:00.000-07:00

Etter mange år borte frå bridgebordet, har eg iår begynt å spela fast i Flesberg bridgeklubb att. Sist gong eg spela fast, var saman med Simen Storemoen, som fekk svulst på hjernen og døydde for eindel år sia. Makkeren min no er Harald Magne Meland. Han var med i den store gjengen med kvinnfolk og karar her frå Rollag som starta på bridgekurs etter at eg hadde slutta å spela fast. Dei er no av drivkreftene i bridgeklubben i Flesberg, og er ofte å sjå heilt på toppen av listene. Veldig bra!

I kveld hadde Marit Voldbakken laga blautkake til nestor i bridgeklubben, Odd Blia, som fyller 75 år om 2 dagar, den 9.oktober. Gratulerer med dagen, Odd!

Når det gjeld bridgen, har det gått opp og ned for Harald og meg. Forrige tirsdag var me storfornøgde og havna heilt på topp, men i kveld låg me lenge heilt sist og enda til slutt 7 poeng under middels, på ein 12-plass. Les om alt dette på heimesida: http://bridge.no/720/
Ved å trykke på "turneringer" oppe til venstre, "1.sesjon" under Høstturnering 2.kveld, og vidare på "Harald Magne Meland - Narve Lid", ser du alle spela, kven me spela mot, og resultatet for kvart spel. Det paret me tapte mest mot i kveld var Øyvind Kanstad og Elisabeth Aasen i spel 11 og 12, med 25-7. Det ser ein med å trykka på spelnr. framom namna og få fram kvart spel, med resultat. (Data`n er fantastisk!).
I spel nr.11 sperreåpna Øyvind effektivt i Sør med 4 Hj! Og etter 5 Kl frå Harald i Øst og 5 Hj frå motparten, havna me i slem, men i feil farge; 6 Kl og ikkje 6 Ru, som fleire andre meldte og spela inn. I Kl er det ikkje inntak til å fiska trumfen. Derfor berre 11 stikk, og 1 beit gir "nest-bånn". I spel nr.12 er Øyvind/Elisabeth dyktige og stoppar i 2-melding, der dei fleste melder høgare. Berre 1 beit gir god "skår"! Litt uflaks og litt udyktighet gir oss eit elendig bord.
Ellers har eg iflg.makker "pressa" gjennom å bruka svak grandåpning, frå 12-14 poeng, som ei prøve. I 3 av spela bruka me åpninga, i nr.3, 14 og 21. I spel nr.3 gikk det veldig bra, der me fekk stoppa i 2Hj etter overføring i Ru. Omtrent topp. Dei 2 andre spela enda meldingane på nivå med dei andre borda, men me fekk i underkant av middels, mest på grunn av spelet. Alt i alt enda det på pluss!
Harald og Marit spelar i Rødberg bridgeklubb på mandags-kveldane. Forrige veke gikk det elendig for dei der, medan dei vant igår! Så kanskje Harald bør gjera det dårleg på Rødberg, for at me skal gjera det bra i Flesberg kvelden etter? I alle fall, litt tur er ein avhengig av for å vinna. Og i kveld hadde me kanskje litt utur ved enkelte bord? Men det meste må me nok ta skulda for sjølve, med både feilmeldingar og svake motspel, som drog oss nedover på lista. I kveld vant Jorunn Traaen og Jan Erik Rånes - Gratulerer! Jorunn leder sammenlagt etter 2 kveldar, men me ligg enno bra framme, på ein deilt 4-plass! Turneringa går over 2 kveldar til, og den svakaste poengsummen kan strykas. Så "fylj med i neste bolken" (Fritt etter Flåklypa Tidende).

Kongeørn.

2008-10-04T14:50:00.000-07:00

Etter fleire dagar med gråvær og regn, klarna det opp utover dagen idag, noko som frista til skogstur. Derfor tok eg med sengeklær som skulle til Svartetjønnbua, og stappa i sekken, og kjørte Bufjellvegen til endes - til Milebotten.
Og maken til opplevingstur eg hadde oppå høgda i efta, skal ein leita lenge etter! Frå Milebotten til Damtjønn (ein tur på ein snau kilometer) skremte eg opp 4 skogsfuglar. Fyrst ei røy, så ei jerpe, ein orrhane, og den siste såg eg ikkje, men kunne høras ut til å vera ein orre.
Men så - skreik det plutseleg rett over hovudet på meg! Og der, omtrent 20 meter oppe, seila det ei ørn! Ho skøltes kjempestor. Eg har aldri vori så nær ei frisk kongeørn før. Og over og rundt henne to falkar. Og høgt oppe ei ørn til! Ørna ”mi” forsvant over nordkanten av Kvigebergo, medan eg hørte små, korte varselrop heile tida. Og like etter kom ho låtande attende, litt høgare denne gongen, og seila opp på toppen av Bufjellnatten, der ho sette seg. Eg glømte sjølsagt at eg hadde det vesle digitalkameraet i beltet, klart til ”skot”. Slik er det ofte, opplevinga kjem så brått og uventa at du ikkje rekk å tenkja på bilde - før motivet er borte!
No var dei andre rovfuglane borte, og snart sleppte ørna seg ut frå toppen og seila nordover mot Fagerliåsen, heilt innåt åsen, like over ”Sankt Olavs nakkehøl”, og vart borte. Heilt utpå kanten av åsen er det eit hol i berget, omtrent som etter skallen på ein mann. Eigentleg ei bitte lita jettegryte. Eg rakk å spørja mor, før ho vart for sjuk, kva som var opphavet til dette namnet? Og det var i siste liten, for ho var truleg den siste som kjente dette sagnet. Det hadde seg slik, at St.Olav ein gong kom med hæren sin austante landet, over Sigdal. Da dei kom frampå Fagerliåsen fekk han sjå ned i Rollagsbygda. Dette synet var så fint, at han i pure gleda sto på hovudet utpå kanten. Og sia har det vori eit søkk etter hovudet hans i fjellet, som har fått namnet ”Sankt Olavs nakkehøl”.
Det øvre bildet viser ein hatt ved sia av hølet. Ikkje St.Olav sin, men min!

Før eg sluttar, må eg fortelja at like etter episoden med ørna, flaug det opp enno ein storfugl. Og på vegen heimatt enno ein, litt nordafor den fyrste. Både fuglejegarane og harejegeren me leiger ut til, fortel om rikeleg med fugl og hare i år. Det kan eg ikkje nekta for etter dette.

Eg gjekk om Bufjellvollen heimatt, langs setervegen på nordsida av vatnet. Komen omtrent ved Snikjestein, kom det ein korp flygande, rett over Lomestein som ligg midt uti vatnet, og mot Bufjellnatten. Jaha, tenkte eg, kanskje ligg det eit slakt etter ørna der. Men korpen svinga berre bortåt Natten og forsvant nordover att, framom Fagerliåsen.
Alt i alt ein utruleg hendelsesrik tur - på vel 2 timar ;-)

Folkemusikkpøbb.

2008-10-04T14:44:00.000-07:00

I går kveld starta sesongen i Numedal spel- og dansarlag, med folkemusikkpøbb på Lampeland hotell. Etter ein vellykka kveld i vår, satsar laget på å laga dette til ein tradisjon. Denne gongen var det far og sønn, Asbjørn og Pål Brattås, som stod for konserten. Pål kom direkte frå Hamar, der han og familien bur.

Og frammøtet var bra. 30-40 folkemusikkinteresserte fekk høre kjende og ukjende slåttar av Asbjørn på fela, og Pål med torader og trekkspell. Gamle danseslåttar i samspel var kanskje det som toppa kvelden. Det er utruleg mange gode gamaldansslåttar frå Flesberg, og spesielt fleire ”hamborg”ar (polka) etter Hellik Juveli og Andres Øygarden (og Ole Berget?) tendte danselysta hjå dei fleste.
Så når Ole Runar Bekkeset på torader, Thov Wetterhus på munnharpa og Birgit K Friis på sjøfløyta, alle blant norges beste på sitt instrument, spela opp til dans etter tur, vart dansegolvet ganske fullt. Og dårlegare var det ikkje i dansen, der små-jondølane med Eivind Bakken og Ola Narverud i spissen stilte opp, også dei blant dei beste i landet!
Takk til styret med Thov i spissen, som satsar på noko nytt! Alt i alt ein vellykka kveld. Me ser fram til fleire pøbbar utover vinteren!
Meir om spel- og dansarlaget på heimesida: http://www.numedal.net/nsdl/

Rollagsfjell og Knivbladet

2008-10-02T13:38:00.000-07:00

Dette vart ein ”rørin” tittel. Og for å blanda enda meir; Eg fekk nettopp SMS frå Mona om at ho hadde landa i Vilnius, der ho er på weekend-tur med gamle venninner frå Bærum/SAS. Håpar dei får det triveleg!

Før ho reiste, hadde me 2 dagars besøk av Hauk og Jon. Dei er 2 brør som har vori hjå oss her på garden minst ein gong i månaden i over 4 år no, og dette var siste gongen. Men det har vori veldig moro å ha dei her, og me har fått øvd oss på å vera ”besteforeldre”- før tida! Natt til tirsdag overnatta me i Svartetjønnbua, som no er såpass i orden at me kunne vera alle 4 der. Her er bilde av bua og båthuset slik det no ser ut. Og finare skal det bli, når alt er ferdig. Eg var heldig som fekk byggeløyve i god tid før vernesaka Trillemarka-Rollagsfjell kom opp. Hvis ikkje, hadde det gått med meg som med grannen Per. For 5-6 år sia vart han nekta løyve til å setta opp ei 150 år gammal laftebu der, på grunn av planer om freding. Heilt tragisk, spør du meg!

Og eit bilde av Hauk og Jon i ”kamp” på tunet her heime. Jon med sjølvlaga sverd og Hauk med eit fangan drøsslauv frå lønn! (Bildet driv og dett ut av sida :-(

Endeleg kom nytt nr. av ”Knivbladet” i posten i går. Og da gjeng timane fort, med å studera bilder og lesa knivstoff!

Alle dei nyare knivane som er med i tevlingar på Elverum, Seljord og andre knivtreff ser heilt fantastiske ut. Det er så ein fuskar i faget kan bli skremt. Ikkje rart at dei fleste av oss aldri vågar det spranget det er å senda knivane våre på bedømming! Dette er eit spørsmål som stadig blir stilt i spaltene i bladet. Dei fleste er vel fornøgde med hobbyen sin likevel, utan å bli (be)dømt.

Ellers er det stoffet om gamle knivar og tradisjonar eg likar best. Og denne gongen var det litt av kvart. Fyrst ein flott presentasjon av ”Sterke-Nils-kniven”, som Vest-Telemark museum kjøpte på auksjon til over 150.000 kr! Minst like interessant var artikkelen om 2 sliretyper frå Meldalsområdet, skrivi av Arvid Hoff, som og stend for heimesida http://www.murul.no/ .

I artikkelen skriv han om dekoren på den såkalla ”Gjømsslira”. Han fortel at han manglar litt på nomenklaturen, men beskriv svært godt og presist ein teknikk som eg har hørt kalla ”serratering”.

Her frå Rollag er det knivmakaren Steinar Storemoen (1854-1934) som er kjend for å ha bruka serraterings-dekor. Og nokre knivsamlarar har trudd at det berre er han som har bruka slik dekor. Utstyret han bruka, skal ha vori i Storemo-bygningen, før den vart flutt til Rollag bygdetun. Sia veit ingen kor det har vorti av. Dekoren hans var nokså karakteristisk, med gjennombrotne hjerter og hol og enkel gravering på holkane - og dei regelmessige mønsterlinene etter serrateringshjulet. Desse finns til og med på dei smalaste magebeltene på slira og på kula på toppen av skaftholken på nokre av knivane hans. Meir om Storemo-knivane seinare.

Du kan og lesa om serratering på Wikipedia, med bilde av verktøy. Og under ordet ”preging” i ”Metallurgisk ordbok” på nettet, med forklaringa ”Trykking av mønster inn i en metallisk flate ved hjelp av små, harde ruller som er forsynt med mønster på rulleflaten”.

Skribentar og diktarar

2008-09-25T14:04:00.000-07:00

Eg sendte e-post her om dagen til Per Thoresen, med spørsmål rundt kniv-bloggen hans, og fekk ei hyggeleg og oppmuntrande melding attende! Men samtidig ein stusseleg nyhet, at han har svulst i hovudet som bl.a.set grenser for skrivinga hans på data.

Han er ein svært kunnskapsrik knivsamlar, og har skrive fleire bøker om kniv. Eg har 2 av dei i bokhylla mi. Den boka eg oftast blar i, er ”Litt av hvert om kniver”. Det er ei bok om laust og fast rundt temaet kniv, der gamle fabrikk-knivar har fått like mykje plass som dagens flottaste konkurranseknivar. Ei bok med personlege tankar og massevis av fakta.

Den andre heiter ”Kniver og knivmakere”. Her er det som vanleg lite stoff frå Numedal. Det næraste ein kjem er eit avsnitt om knivsmeden Einar Lauvlid, opprinneleg frå Lyngdal. Og om ein "kunstnar" på sitt felt frå Kongsberg, stempelgravøren Leif Røraas, som graverte ”stempil” til meg for nokre få år sia.

Idag fekk eg ein annan e-post eg sette stor pris på. Om at Oddbjørn Aardalen var valt ut til ”Månedens poet” i ”Diktkammeret” til Dagbladet! Fantastisk! Oddbjørn er ein av dei studievenene mine frå Ås som eg stadig har kontakt med. Han er fylkesskogmeister i Vest-Agder, med planer om snarleg pensjonering. Så får han betre tid til diktinga! Han har gjeve ut 2 flotte diktsamlingar på Setesdalforlaget.

I august var me 3 forstkandidatar frå 1970 på 100-års jubileumsarrangement for diktaren Olav H Hauge i ”Bokbyen ved Skagerak” Tvedestrand. Bildet viser Oddbjørn (nærast) og Torleiv Tho blant publikum denne dagen.

På heimesida
er det intervju med Oddbjørn, og omtale av diktet ved Helge Torvund.

Adressa er http://www.dagbladet.no/kultur/2008/09/17/547201.html

Her er pris-diktet ”Postludium”:

Ved inngangen til gravlunden
sit ein dau mann
ein Nokia N95
i venstrehanda

eg gjeng så nær
at eg høyrer den dempa musikken

eg kjenner ikkje melodien
men ei søtleg lukt av Sergio Tacchini
blandar seg med augustkvelden
si dose av kaprifol

han har eit ferskt persilleblad
i knappholet
og ser lukkeleg ut

I bærskogen.

2008-09-24T14:45:00.000-07:00

Forrige kvelden var me innover til Oslo og besøkte barnebarnet vårt, ho vesle Viil. No kjenner ho oss att, og strålar som ei lita sol kvar gong me møtas :-) Det er moro å sjå åssen ho forandrar seg frå gong til gong, og utviklar sin til eit lite menneskje med eigen personlighet.

For snart 2 månader sia var me i blåbærskogen og henta bær. Det sette ho tydeleg pris på. Nam - nam, så godt det smakar! Sjølv om det ikkje var toppår i år, fant me såpass bra enkelte plassar at me kunne pella med bærhentar.

Tyttebæra er modne no, og finns i ganske bra mengder, på enkelte stader.

Molter var det ikkje særleg mykje av i år, men me fant noko "oppå høgda" - i 5-700 meters høgde. Særleg inni "risslet", der plantene var i ly under blomstringa.

Både molter og tyttebær inneheld naturlege konserveringsstoff. I gamle dagar vart dei derfor sanka, ofte i store mengder, til bruk i vinterhalvåret.
Blåbæra vart derimot stort sett berre bruka fersk. Det er fortalt at nokon tørka bæra og hadde til graut utover vinteren. Ellers vart ikkje blåbæra sanka i særleg grad, sjølv om ho helsemessig er den mest verdifulle av alle ville bær! Full av antioksydantar til styrking av immunforsvaret. Og bra for synet! Under 2.verdenskrigen bruka engelske flygarar å eta blåbær for å styrka nattsynet under flytoktene. Dei fleste er vel og kjende med at blåbæra har god virkning på fordøyelsen, både ved hard og laus mage.
Les meir om blåbær på http://linnaeus.nrm.se/flora/di/erica/vacci/vaccmyr.html.

Andres Jensen, børsemaker og knivmaker

2008-09-18T15:17:00.000-07:00

I går fekk eg ikkje åpna Numedalsnett på ADSL-lina vår. Håpar me snart får skikkeleg breiband!
Den som vil lesa meir om Andres Jensen kan slå opp på
http://www.numedal.net/default.aspx?ArticleID=47436&MenuID=5804
Der er det linka til alle 4 artiklane om han.

Dette er kniven som eg lett kunne forveksla med ein Erik Deildok-kniv.
Skulle gjerne hatt denne kniven i handa for å studera detaljane. Det er alltid interessant.

Kva no?

2008-09-17T14:02:00.000-07:00

I kveld har eg seti framom datamaskinen og fundert på kva eg skal skriva om fyrst i den nye bloggen. Eg har vori innom utkast til knivartiklar som eg ein gong tenkte å senda til "Knivbladet" - tidsskriftet til Norsk knivforening. Det får ligga litt - på sjekking av eit par opplysingar.

Det må bli noko om kniv! Per Thoresen sin knivpratblogg er både imponerande og inspirerande, med flotte bilder. Tenk om ein kunne få til berre litt av dette?

- Men tida går fort, og nye spørsmål dukkar opp. No har eg sendt e-post for å finna ut meir om kniv- og børsemakar Andres Jensen i Uvdal.

Numedalsnett hadde eit par artiklar om han for fleire år sia. Der var 2 av knivane hans avbilda. Den eine var utruleg lik knivar me har trudd Erik Deildok her frå Rollag har laga.

Dette bildet er frå ei utstilling Rollag knivlag hadde på Rollag bygdetun 24.juli 2006.
Erik Deildok smidde knivblada sjølv og stempla dei ED i opphøga bokstavar (negativ stempil). Han var og ein kjend spelemann, og far til Nils Deildok, som kanskje er den mest kjende knivmakaren frå Numedal.

Prøve på ein ny blogg.

2008-09-16T08:30:00.000-07:00

Alle som syns dei har viktige ting å fortelja, har vel etterkvart sin eigen blogg! Eller kva?
Her er min!
Men det er ikkje fyrste gongen eg prøvar. Eg har prøvd ein gong før - men utan å følgja opp som eg ønska. (http://www.blogging.no/blog.php/skogvern/) Dette var under heitaste kampen for lokaldemokratiet i Trillemarka-vernet, der me frå kommunane tapte "krigen" mot ein liten og ressurssterk naturvern-mafia langt borte! Men nok om det.
Kvifor blogge?
Jau, for det fyrste: Eg har interesser og hobbyar som eg gjerne vil fortelja andre om.
Og for det andre: Når eg samlar stoff og presenterer dette på bloggen min, kan de som er interesserte i same emnet, koma med kommentarar og nye opplysingar.
Dermed håpar eg at dette kan bli ein slags "kunnskaps-sentral"!
Kva for tema ser eg for meg? Ja, stoff frå natur og kultur i bygda og dalen er veldig interessant.
Litt har eg skrivi om før - i ulike tidsskrift. Nokså ulike emner, som knivar og knivmakarar i dalen, om lokale plantenavn og ulik bruk av ville planter gjennom tidene, om kunstmålaren Jacob Gløersen som budde her i bygda i mange år.
Og kanskje om bridge, som eg har vori i Flesberg og spela i kveld, om folke-musikk og -dans, og om observasjonar i naturen; når dei fyrste trekkfuglane kjem mm.
Ja, dette var fyrste presentasjon - og nokre tankar. Me får sjå kva som kjem: Bloggen blir til undervegs!
Idèen kom når eg las ein blogg eg syns er svært interessant og flott redigert, "Knivprat fra Per Thoresen" http://kniver.blogspot.com/

Til alle som vil legge inn kommentarar til blogg-artiklane mine:
Eg vil svært gjerne ha kommentarar og opplysingar du kjenner til om tema eg skriv om!
Da må du ha e-post-konto i gmail.com, som hører til Google. Blogspot tilhører her. Når du loggar deg på bloggen oppe til høgre, får du oppretta mailadresse + passord. Du treng ikkje bruke den som aktiv e-post-adresse, men må ha den for å skriva kommentarar. Lykke til :-)

Mvh Narve