SNIPP - SNAPP - SNUTE

Så har makta talt. Rollag kommunestyre vedtok i kveld med 9 Ap-stemmer mot 8 frå Sp og Krf: Bygda skal trappas ned! Skulen skal vekk!
Dette står i Laagendalsposten, lokalavisa her i Numedal og Kongsberg: http://www.laagendalsposten.no/article/20091022/NYHET/754474803/1099

6 grendeskular vart til ein sentralskule ved Rollag sentrum i 1958, og eg gikk det 7.skuleåret mitt her. Møtet i kveld fekk meg til å skriva denne kommentaren til Laagendalsposten:

"SNIPP - SNAPP - SNUTE.
Huff, detta vart ei flau forestilling for over 50 engasjerte frammøtte! Det fekk meg til å tenkja på folkeeventyret:
"Det var ein gong for lenge, lenge sia - i 2007, at 3 parti gikk til valg i Rollag kommune. Alle lova at dei neste 4 åra skulle det ikkje bli ny eigedomsskatt i kommunen, og skulestrukturen skulle ikkje røras!!
Alle tri vart valgte, og den store bukken Bruse fekk styringa.
- Så gikk eit laaangt år, og kommunen vart fattig må veta: No må me ha ny eigedomsskatt, sa dei største bukkane Bruse! Da fær me så mykje pengar, at me lovar å ikkje røra skulane (Greitt å lova påny det samma som ifjor). Slik pressa dei på - til dei fekk det som dei ville, koste kva det koste ville!
- Ikkje før hadde dei fått tak i desse pengane, så fant ein glup bukk på ein ny idè: Me fær "Bukken med havresekken" til å finna ut om 1 skule er billegare enn 2 - og det fant han greitt ut! Med eit enkelt reknestykke som han kalla "konsekvensanalyse"!
Da bestemte den største bukken Bruse at dette gjer me! Og han var så stor og sterk at den mellomste og den minste bukken Bruse ikkje hadde noko dei skulle ha sagt!
Og snipp, snapp, snute - så var Rollag skule ute!”

Ps. Problemet med dette eventyret er at politiske lovnader blir som døgnfluger - utan verdi dagen etter. Og interessa og respekten for politikk går den vegen høna sparkar, dessverre!"


Eg er ikkje den einaste som reagerer. Ganske sterkt frå Bloggen til CORVUS CORAX, med dette bildet:

"fredag 23. oktober 2009
Fader, forlat dem! for de vet ikke hvad de gjør.
- Lukasevangeliet 23:34 -"


Og ein anna blogg: http://rollagdailyphoto.blogspot.com/

Pentagon-samling!

Hei, kva betyr dette? Amerikansk historie? Neida, men eit viktig treff for oss det gjaldt, nemleg 6 hybel-sambuarar på Pentagon - studentboligane på Landbrukshøgskulen på Ås. Me budde sammen i kjellaren i blokka med namnet "Grotten" for 40 år sia!

Ole og Marit ba inn til samling på Haneberg, Hauge i Dalane. 4 par møttes, og me hadde ei flott helg med masse mimring, bl.a. lysbildeframsyning av Harald frå den store "Generalutferden" vinteren 1970, da 8 av oss hovedfagsstudentar "tok fri" frå alle forelesingar, og arrangerte privat fagtur rundt Sørland/Vestland i 14 dagar!

På vegen vestover kjørte me om Jøssingfjord, med den berømte plassen Helleren, som fram til 1916 var husmannsplass under garden Haneberg.

Lenger vest ligg den idylliske strandstaden Sogndalsstrand, som frå gamalt av har vori deilt mellom gardane på Hauge, Aarstad, Frøiland og Haneberg. Her har Marit etablert "Bryggegalleriet" ytterst på brygga, der ho sel dei flotte batikkbildene sine. Ho og Mona gikk kurs i batikk da me budde på Ås fyrst på 1970-talet. Marit har seinare utvikla kunsten sin, med eige nybygd atelier på garden.

"Gjester i atelieret" - og til høgre - "Mottakelse i galleriet"

Sjå bilder frå utstillinga Marit hadde i Egersund i sommar på:
http://egersund-terracotta.no/Sommeraktiviteter.asp

Sogndalsstrand med smale gater og gamal bebyggelse, er eit attraktivt turistmål idag, med rundt 60000 besøk kvart år!

På 1700-talet var det blomstrande trelasthandel og gode fiskeri på kysten her, og Sogndalsstrand vart ein viktig strandstad, med kjøpstad-status (ladested) før Stavanger, og eigen kommune fram til 1948.
Her renn elva Sokna ut i havet. Elva var eingong ei god lakseelv. Etter at grunneigarane langs elva fekk igang eit kalkingsprosjekt på slutten av 80-talet, er laksen no attende i elva i store mengder!
På den "nye" moloen ut frå ei nybygd amfiscene, er det laga kunst av naturstein, med stiliserte menneskefigurar plasserte med jamne mellomrom langs sjøsida.

Ei lita hytte ytst på berga, med utsikt like til Lista fyr, vart i si tid bygd som vakthus for tollvesenet, og seinare bruka som vaktpost for statslosen i Sokndal.

Onkelen til Ole, Bernt Marcelius Haneberg, var los og tok hytta i bruk som loshytte. Han seila i mange år som kystlos mellom Oslo og Bergen, mellom anna med kystruta "Kronprinsesse Märta". Seinare blei han fast stasjonert statslos, og bruka losskøyta "Sjøløven", som no ligg på sjøfartsmuseet i Oslo.

Hytta er idag eigd av Haneberg realsameige, og vart sist bruka i innspelinga av fjernsynsprogrammet "Queendom: Alle snakker norsk", som vart sendt på NRK sist onsdag: Fire farga jenter kjem til Sogndalsstrand for å underhalda, der den lattermilde og litt surrealistiske arrangørdama bur i denne hytta. I fleire av filmsenene er det flotte gamle gatebilder frå Sogndalsstrand, stort sett det einaste som gjorde filmen interessant etter min smak!

Meir om Sogndalsstrand finn du på heimesida http://www.sogndalstrand.no/default.htm

Knivkurs og smikurs

Ja, så har me endeleg fått bestemt knivkursa me har prata om i mange år, både smiing og knivlaging. Og begge kursa var nesten fulltegna i sommar, på Vegglidagane, så kanskje må me ha fleire seinare? Sjå omtala i Numedalsnett:

http://www.numedal.net/default.aspx?ArticleID=89705&MenuID=5804

På denne nettsida er det bilder frå tidlegare arrangement på Rollag bygdetun. Fyrst med Svein Bekkjorden og Halvor Næsset med knivutstilling og knivmakeri, og deretter Edvin Flesvik frå Rukkedalen, opprinneleg "Vikugrending", med smiing av knivblad.

Desse arrangementa har vori populære både blant bygdefolk og gjester på bygdetunet. Me har prøvd å stille ut både gamle og nye knivar, fyrst og fremst av knivmakarar her frå bygda. Det er mykje arbeid med innsamlinga, men du verden så moro det er når ein får til ei fin og omfattande utstilling. Slik kan det sjå ut på kjøkkenbordet når me har samla inn gamle knivar av Storemoen, Deildokk-karane, Sigvart Viken, Nils Skarpmoen, Ingebret Landerud m.fl. Da er det lurt å ta bilder, for ettertida.

I tillegg til knivmakarane, har me hatt eit betydeleg antal eggsmedar her i bygda, dei fleste aktive på slutten av 1800-talet. Da er det naturleg å ta med stempla knivblad, gjerne montert i gamle knivar som enno finns i bygda. På bildet er den øverste kniven ein spesialkniv til bruk ved snurufangst, laga av knivsmeden Knut Bjørndalen i 1910.

Så er det å få med knivar av dagens knivmakarar, medlemene i Knivlaget. Her er knivane til Jan Løkseth, som no har såpass produksjon at han sel knivar. Bildet er eit par år gamalt, så modellar og finish er utvikla vidare på dei knivane han lagar idag.

Ellers er det viktig å formidla vidare kunnskapen om knivar og knivmakarar, både i fagblad og lokalt. Derfor har eg skrivi litt i "Knivbladet" som Norsk knivforening gjev ut. Og når ein er så heldig å få profesjonell hjelp med fotograferinga av redaktøren i bladet, er det moro å sjå resultatet :-) Dette gjeld forresten alle som har ei historie eller anna å fortelja som få kjenner til; Skriv ned det du hugsar for etterkomarane, det kan bli gull verdt.
Her om dagen kom det nytt nummer av Knivbladet, der artikkelen min om Kittelsengeita og tussekniven står. Det er moro å sjå det ein har arbeidd med koma på trykk, og i Knivbladet blir det meste bra!

Snø og jakt.

Lurdag kom fyrste snøen. 10-15 cm våt snø på høstfarga lauvskog, rognebær og epler. Alt for tidleg, men eit fantastisk skue!

Eit gammalt ordtak seier at "rogna skal ikkje bera bør to gongar same året". Her skjedde det same dagen! Men eigentleg betyr det at det skal bli lite snø i vinter - så me får sjå -.
Hadde forresten celebert foto-besøk i tunet, nemleg mangesidig bloggar Stormel, alias Corvus Corax. Sjå bilde av kryturflokken under Rollag Daily Photo https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjuug1jBVLKuPB2Cmk-fmhSOnvLreeFgLwR652WGLcItbxifkwsN9IJSFwLTsT822HhRGuR047QGUeiaP9nMgGNYM6KddFv7pxVjPFAlPVfpE4NN655yTqXT9MwZA9fU0B_NvGo2GFoEbCx/s1600-h/folk+og+fe3.jpg

Eg rakk og vera med på elgjakta 2 dagar sist veke. Og det morosame var at det same skjedde no som under reinsjakta i høst; Eg skaut dyr fyrste dagen! Det eg trudde var ei einsleg elgkvige, var truleg ei 2,5 år gamal kyr utan mjølk i juret. Altså utan kalv. Den datt ovanfor Hoffsmoen, rett sønnom Bergangrenda. I dette området er målet å redusera elgbestanden på grunn av beiteskadene på innmarka. Det same gjeld "Uttakleiva". Hittil har me fått 4 dyr på kvart område, og alt i alt 11 dyr fyrste veka. Ein elgukse er felt - slik som planlagt - og fleire flotte uksar er sleppte forbi postane. Så langt ser elgstamma ut til å vera minst like stor som før, og fortsatt kanskje i største laget i forhold til beitegrunnlaget -?
Her er eit bilde av knivmaker og bikkjemann Ronny som åpnar buken på elgen "min" med sin spesielle bukåpnar-kniv.

Og eit bilde frå vidda. Det regna under slaktinga av reinsbukken eg fekk ved Meinsbunutane. Eit lite skimt av Bjornesfjorden mot Lågaros i bakgrunnen.

Frå Vidda

Bjornesfjorden "Morgon" og "Kveld"

Er forlengst nede att frå Vidda - med ein masse inntrykk og gode opplevelsar!
Ein ting var det fantastiske fisket i Bjornesfjorden. Med gjennomsnittstørrelse på råkåfisken på 800 gram etter sløying. Her ein stolt fiskar i full jobb.
Resultat av årets råkåfisk blir presentert på Fjellmatfestivalen i Uvdal. Sjå http://www.fjellmatfestivalen.no/default.aspx?ArticleID=52942&MenuID=10712

No har Ola fått si eiga heimeside om råkåfisken frå Vidda, der du kanskje kjenner att eit par bilder frå denne sida? http://hardangervidda-rakfisk.no/index.php

Jakta gikk bra i starten: Even fekk simla si og eg bukken alt fyrste jaktdagen. Seinare gikk det ikkje fullt så bra. Me fylte ikkje kvoten på 5 dyr, men hadde fleire sjanser og dyr i området dei fleste jaktdagane.
Ellers er det alle merkene etter bruken av Vidda gjennom århundrer ein legg merkje til. Og da særleg alle steinbuene som ein finn restar av nesten overalt. Her er tre bilder: Fyrst to frå Kilebua, som har hatt eige lagerrom ved sida av bua. Så restar av ei steinbu ved Langebuåa.

Seint ein kveld flaksa det plutseleg ei svær ugle i lommelyktskinnet utanfor bua. Kasta seg omtrent som ei flaggermus, berre eit par meter over hovudet på oss. Den såg heilt kvit ut under vengane, men var kanskje i minste laget til å vera ei snøugle. Ein kveld seinare var det 3 ugler der i skumringa, og på Fønnebu hadde dei besøk av 4 ein kveld. Det var dessverre så mørkt at dei var vanskelege å artsbestemma.

Når eg kom heim frå fjellet, var siste nr. av Knivbladet komi, med artiklen min om "Kittelsengeita og tussekniven". Moro å sjå det ein har skrivi på trykk.

Hardangervidda neste!

No er fiske- og jaktsesongen for bygdefolket på Vidda igang, og 2 gamle og eitt nytt fiskelag her frå bygda er i gang med råkåfiskhøsting i Bjornesfjorden. Det nye er at Ola Hov har leigd Kilefisket, og kjøpt inn 140 garn! Han og Halvor Næsset har hatt meir enn full jobb dei fyrste 14 dagane - med bra resultat! No gler eg meg til å koma innover :-)

Ola, Halvor, Even Tråen og eg har jaktlag med 5 fellingsløyve, 2 bukkar, 2 simler og ein kalv.

Bildet viser Anders Eriksrud på reinsjakta 2007.

I går var det 2. jaktdagen, med dyr på sørsida av fjorden og mot Lågaros, og fleire Numedølar fekk dyr. Ein av dei heldige/dyktige var Roy Sjødal, som debuterte som Rølling i allmenningen, sjå bloggsida hans http://hjortefot.blogspot.com/2009/08/reinsjakt-pa-storbukk.html.

Men idag er sønnaveret her att, og med det er dyra nedom Telemarksgrensa att. Så er det berre å følgja med på nettet, på Oluf Fønnebø si heimeside http://www.fonnebo.net/ , på reinsmeldinga på Numedalsnett: http://www.numedal.net/reinsmelding - og været på http://www.yr.no/stad/Noreg/Buskerud/Nore_og_Uvdal/Bjornesfjorden/langtidsvarsel.html

Naturen er forresten raus på mange måtar i år; Brukbart med molter i det nye verneområdet kans, og masse flotte blåbær. Og no kjem tyttebæra og store mengder med sopp. Meir kantareller enn eg nokon gong kan hugse å ha sett! Så kom dekkan ut og plukk sunn og god matauk.

Eg hadde tenkt å skrive meir om namn i skog og mark, og sagn og forteljingar, om hendingar her, og kva namna kjem av. Gjerne med eit bilde eller to til. Og kanskje aller helst koordinatar med GPS. Men dette krev forarbeid, og må venta litt.

Og om knivar og knivlaget. Me har vori med på 2 arrangement i sommar. Dagen på bygdetunet har eg skrivi om før.

Så var det Vegglidagane midt i august, der me hadde eigen stand med knivutstilling, litt salg mm. Mange interesserte var innom. Ein av dei reiste heim og henta samlinga si av Tore Noddeland-knivar, som knivmakaren sjølv meiner kanskje er den finaste samlinga av knivane hans som finns! I alle fall ei oppleving å sjå, med fint utskorne Olavsknivar i gull, i elfenbein og "årets kniv" frå Elverum for eit par år sia. Desse knivane håpar me å stilla ut ved eit seinare høve, så mange fleire får sjå dei.

Sjå dei flotte knivmodellane på heimesida: http://www.noddeland.com/kniver.php

Og så var det utlodding av 2 knivar. Brukskniven laga av eldstemann i knivlaget, Asbjørn Hovd, vart vunni av Gjermund Fugleåsen. Han har i tillegg ei fin knivsamling frå før. Men hovedgevinsten, ein flott sølvkniv av Gunnar Berg med skaft i bøffelhorn, havna hjå same karen som vant bunadkniven til Halvor Næsset ifjor - nemleg vertshuseigaren i Veggli, Paul Tore Halvorsen! GRATULERER! (Dessverre glømte eg å ta bilder :(

Bygdetunet med foto, kniv og dans.

Ja, no er det full fart på bygdetunet att. Sist helg åpna me med fotoutstilling, mest gamle bilder frå bygda, med folkeliv, gardar og landskap. Og bryllupet på Wårviken med sekkepipeblåsaren fekk ein spesiell plass, med brura i autentisk brudekjole og gavene til brudeparet!
Meir om utstillinga på bloggen til Randi, som har gjort ein kjempejobb for å få alt klart!
http://mormor-tanker.blogspot.com/2009/07/manda-morra.html

I tillegg har me lånt utstillinga "Tilbakeblikk" frå NIJOS på Ås, som og viser endringane i landskapet rundt i landet. Sjå http://www.skogoglandskap.no/slideshows/tilbakeblikk_mediabilder

I dag var det knivar og lausdans som var i fokus.
Bjørnar Heimdal viste sine kunster, med Hellik Lislien som spelemann. Og inniblant spela dei hardingfele til underhalding. Og eit par gutetravar prøvde seg og litt - og sparka hatten. Men ikkje som Bjørnar - gjer dette etter!

Og så var det knivane. Frå Rollag knivlag viste Jan, Ronny og Asbjørn fram knivane sine og demonstrete knivmaking. Eli tok seg av dei minste, som fekk prøva seg på å spikke knaggar og leiker. Og Halvor og eg viste fram utstillinga av gamle knivar frå bygda, der me hadde eit par heilt spesielle klenodier denne gongen:

Fyrst ein eldgamal kniv som har vori på ein gard her i bygda i uminneleg tid. Av liknande bilder i knivbøker, kan me tidfesta den til ein 16-1700-tals kniv. Det er ein stor kniv, som har rundt skaft med lange graverte messingholkar, og langt blad. På toppen har det vori krokar som det har hengi metallringar i, for å gje lyd når
kniven vart dregi i slagsmål. Slike knivar sat ofte i gamle tvislirer.

Den andre kniven følgjer det ei lang historie med: Den kom frå Telemark i 1813. Åsne Lognvik frå Rauland hadde den med seg til Storemoen, da ho med god hjelp av venen Hans Nielsen Hauge vart gift med Simen Storemoen.
Heile historia om denne kniven vart presentert på eit ark i utstillinga, og her står bl.a. dette: "Den er nokså liten, det me kan kalla ein dame- eller gutekniv. Skaftet ser ut til å vera av risnute av bjørk? Skaftholkane har grunn gravering, med maske øvst på toppholken, noko som var nokså vanleg på stasknivar frå Telemark rundt 1800-talet. Slira er av lær, med ein enkel smal sølvholk oppe. Ho har fasong omtrent som slirene me kjenner til at Tarjei Vesås, bestefar til diktaren, seinare laga på midten av 1800-talet. Slira har trykt mønster, og det trykte mønsteret ser ut til å ha fått ekstra markering med skjæring og pauting?"
Dei fyrste kjende knivmakarane frå Vest-Telemark vart født omtrent på den tida da denne kniven kom til Rollag. Det viser at det har vori ein eldre knivtradisjon her, kanskje er den knytta til sølvsmedkunsten? Me vil gjerne høyra frå dei som veit meir om dette.
Nokre av bildene er dessverre uskarpe, da kameraet fortsatt er i ustand.